Dossier

Overhoop met de fiscus

27 januari 2021
Overhoop met de fiscus

In onze jaarlijkse Belastinggids helpen wij je om je belastingaangifte correct in te vullen en daarbij het onderste uit de kan halen qua aftrekken en besparingen. Hier gaan we na wat er gebeurt als je overhoop dreigt te liggen met de fiscus.

De beginselen van behoorlijk bestuur

Hoe de fiscus niet alleen de belastingwetgeving moet naleven, maar ook een aantal basisregels die voor elke administratieve overheid gelden.

1. Wat zijn die beginselen?

De fiscus moet de belastingwetgeving voor iedereen op een gelijke manier toepassen. M.a.w. hij moet alle belastbare inkomsten belasten, aangegeven of niet. Daarbij moet hij de rechten respecteren die de wet aan de belastingplichtigen toekent. Maar er is méér: zoals alle administratieve overheden moet hij ook rekening houden met "de beginselen van behoorlijk bestuur". Die zijn niet in de wet ingeschreven, maar worden door de rechtbanken erkend. Voorbeelden zijn: het zorgvuldigheidsbeginsel, het rechtszekerheidsbeginsel, het proportionaliteitsbeginsel, het fair-playbeginsel… Dankzij die beginselen moet een administratieve overheid de wet in sommige omstandigheden minder strikt toepassen.


Voorbeeld 

Jaren volstond het voor de fiscus dat een kredietnemer die een hypotheeklening had gesloten, een hypothecair mandaat had gegeven aan de kredietinstelling om in aanmerking te komen voor belastingvoordeel met zijn lening. Een hypothecaire inschrijving hoefde niet. Maar plots kwam de fiscus op dat standpunt terug en eiste een volwaardige hypothecaire inschrijving. De oude interpretatie was immers niet in overeenstemming met de wet.

Op het ogenblik dat de fiscus zijn oude interpretatie herzag, had hij een heksenjacht kunnen beginnen naar alle belastingplichtigen die slechts over een hypothecair mandaat beschikten en had hun belasting van de laatste drie jaar kunnen herzien. Dat zou wettelijk geweest zijn, maar in strijd met het rechtszekerheids- en vertrouwensbeginsel. De belastingplichtige kon er immers van uitgaan dat het standpunt dat de fiscus jarenlang had gevolgd en zelf publiek had gemaakt, correct was.

Als de fiscus zijn nieuw standpunt ook voor het verleden zou hebben toegepast – wat niet gebeurd is – had de belastingplichtige zich op de beginselen van behoorlijk bestuur kunnen beroepen om te ontsnappen aan de toepassing van de wet zoals ze uit de nieuwe interpretatie blijkt.

2. De concrete toepassing
  • De toepassing van de beginselen van behoorlijk bestuur is niet eenvoudig: het gaat immers om vage begrippen en sommigen hebben de neiging zich altijd en overal op die beginselen te beroepen om zo aan de toepassing van de wet te ontsnappen.
    Op fiscaal vlak liggen de zaken nog moeilijker omdat de beginselen van behoorlijk bestuur daar moeten opboksen tegen de correcte toepassing van de fiscale wetgeving die van openbare orde is (wat wil zeggen dat daarvan in principe niet mag worden afgeweken). Vraag is altijd wat het belangrijkste is: de correcte toepassing van de wet of het respect voor de beginselen van behoorlijk bestuur?
  • In een arrest van 27/3/1992 heeft het Hof van Cassatie geoordeeld dat de fiscus rekening moet houden met het rechtszekerheids- en vertrouwensbeginsel. "Dit houdt onder meer in dat de burger moet kunnen vertrouwen op wat door hem niet anders kan worden opgevat dan als een vaste gedrags- of beleidsregel van de overheid. Daaruit volgt dat de door de overheid opgewekte gerechtvaardigde verwachtingen van de burger in de regel moeten worden gehonoreerd." Het hof verbond daar twee voorwaarden aan: de belastingplichtige moet redelijkerwijs kunnen geloven dat de houding van de fiscus niet onwettelijk is en gebaseerd is op een vaststaande regel. Het voorbeeld van hierboven voldoet aan die twee voorwaarden. Een ander voorbeeld is wanneer de fiscus met een belastingplichtige een akkoord sluit. De rechtbanken geven dan steeds vaker voorrang aan het vertrouwensbeginsel wanneer een akkoord in feite onwettig was maar de belastingplichtige te goeder trouw was en als leek geen graten zag in het akkoord. In heel wat gevallen werd de fiscus al verplicht om zich te houden aan het akkoord dat hij had gesloten en waardoor een zeker vertrouwen was gerezen bij de betrokken belastingplichtige.
  • Je hebt het ongetwijfeld begrepen: het is specialistenwerk om de beginselen van behoorlijk bestuur te laten toepassen. Het is nodig om de rechtspraak van nabij te volgen en de concrete fiscale situatie nauwkeurig te ontleden. En dan nog is de uitspraak van de rechtbank onzeker. Maar één ding staat als een paal boven water: de fiscus zal zich er niet spontaan bij neerleggen als je je op de beginselen van behoorlijk bestuur beroept. Dat was alvast het antwoord van de minister van Financiën op een parlementaire vraag.
User name

Deelnemen aan de discussie

Deelnemen door een vraag of reactie achter te laten

reacties

Wees de eerste om te reageren