Voeding en gezondheid onder de loep van logo TA
Nieuws

Duurzaam winkelen in de supermarkt

02 januari 2020
meer dan mijn kassaticket

Wat is duurzaam en wat niet? Wil jij ook dat je supermarkt je daarbij helpt?  Met de actie “meer dan mijn kassaticket” vragen consumenten om de keuze makkelijker te maken.

Column 2: Vlees

Column 2: Wat staat er (niet) op het etiket van je stukje vlees?

Magaly Van Cutsem is de "Madam" achter de webshop Mini & Madam. Deze passie combineert ze sinds enkele maanden met een deeltijdse job als administratief bediende bij een verzekeringsmakelaar. Samen met haar echtgenoot en 5-jarige dochter heeft ze haar hart verloren aan Sterrebeek, een knusse gemeente dichtbij Brussel.

Zoals voor vele ouders is het ook voor Magaly een hele uitdaging om een ideaal evenwicht te vinden tussen al haar rollen. Als mama, echtgenote, werknemer én zelfstandige probeert ze de ballen in de lucht te houden. Dagelijks koken voor haar gezin lukt helaas niet. Gelukkig kan dit gezin geregeld de voetjes onder tafel schuiven bij de (schoon)ouders. Gemakkelijk, inderdaad, maar desondanks probeert ze bewuster te zijn van wat er op haar ‘voorgeschotelde’ bord ligt.

De getuigenis van Magaly

[Beste supermarkt],
Een lekker stukske vlees, ik kan daar écht van genieten. Vlees eten is ons letterlijk met de paplepel ingegoten. Toen nog gemixt, maar nu als een lap in volle glorie op mijn bord. Al stel ik mij intussen wel grondig vragen bij die glorie. Want welk glorierijk verhaal schuilt er eigenlijk nog achter dat “lekker stukske vlees”?

Ik denk bij iedere hap best vaak aan de vreselijke berichten over slachthuizen. Ik geef toe dat ik zelfs niet naar de beelden van het nieuws heb durven kijken, of de details heb durven lezen in de krant… En ik weet natuurlijk heel goed dat minder vlees eten een gigantische impact zou hebben op het milieu.

En, toegegeven, tóch blijf ik – tegen alle logica in - jullie vlees kopen. (Waarschijnlijk ook tegen een véél te lage prijs) En zovelen anderen met mij. Stel ik me daar vragen bij? Ja. Is het de macht der gewoonte? Euh ja. Of toch neen. Het is gewoonweg omdat ik niet echt een geschikt alternatief in de supermarkt vind. Misschien ligt het er wel hoor, dat eerlijk vlees, in jullie koelvak. Maar het is me nog nooit echt opgevallen. En dat is eigenlijk best jammer.

Ik ben een drukbezette ouder met een job, een bijjob, een man en een kind. De tijd en energie ontbreekt me nu even om het allemaal zelf uit te zoeken.
Beste supermarkt, jij hebt de macht in handen. Waarom geef jij niet meer duidelijkheid over de weg dat dat ene stukje vlees heeft afgelegd? Een korte uitleg op een label, een apart ‘eerlijk’ koelvak in jullie winkel, of een folder met een uitleg in’t lang en in’t breed. Vraag de eerlijke laagste prijs voor een stuk vlees. Manipuleer mij gerust naar minder vlees. Er zijn zoveel mogelijkheden. Ik, en nog vele anderen, zouden het alvast enorm appreciëren.

Dus [Beste supermarkt], wil jij mij helpen om overwogen keuzes te maken als ik volgende keer op zoek ga naar een lekker stukske vlees? Het zou heerlijk zijn om (weer) zonder schuldgevoel te kunnen genieten van een hapje in mijn mond.

Ons antwoord

De vermelding van het land van oorsprong is volgens de Europese regelgeving enkel verplicht voor onverwerkt en niet voor verwerkt vlees. Als je weet dat een beetje kruiden volstaan om van “verwerkt” vlees te kunnen spreken, dan zal het groot gebrek aan transparantie je niet meer verbazen. Een stuk verse kip moet vermelden waar de kip vandaan komt, maar een stuk gebakken kip hoeft dit niet te vertellen op het etiket.

De oorsprong van een stuk vlees is dus niet altijd zo gemakkelijk te achterhalen. Zo wijst de vermelding “geproduceerd in” op het etiket vaak op het land waar het product is geproduceerd en niet het land waar de ingrediënten vandaan komen. Sommigen denken dan weer dat je uit de barcode kunt afleiden waar het vlees vandaan komt. Als de code bijvoorbeeld begint met het cijfer “54”, duidt dat op België. Die cijfers geven echter louter het land aan waar de barcode is geregistreerd en zeggen niets over de oorsprong van het product.

Laat sjoemelvlees in het rek liggen

Het is echter niet enkel de oorsprong van je vlees die geregeld een raadsel is. De vleesindustrie past ook verscheidene technieken toe om minderwaardig vlees aan een hogere prijs te verkopen: plakvlees, vleesmengelingen met goedkopere vulingrediënten zoals vezels, groenten en granen, toegevoegd water, dikke paneerlagen en marinades vol additieven ... Het is maar een greep uit het arsenaal misleidende trucjes die aan het licht komen tijdens onze voedingstests. 

Wij zetten de wetgever voortdurend onder druk om strenger toe te zien op de naleving van de bestaande regels en om deze regels waar nodig verder aan te scherpen. In tussentijd kan je zelf bewust onvolledige of misleidende etiketten uit de weg gaan. Wie enkel producten met duidelijke en gedetailleerde ingrediëntenlijsten koopt, geeft immers een duidelijk signaal aan de voedingsindustrie.

Hoe je zulke praktijken herkent, leren we je stap voor stap in ons dossier kijk uit voor sjoemelvlees

Vervang je vlees eens

Sowieso is het echter een goede zaak om, zoals Magaly zelf al aanhaalde, het vlees op je bord geregeld eens te vervangen door iets anders, hetzij door vis , hetzij door een plantaardig alternatief . Volgens de Belgische voedselconsumptie peilingen eet de Belg nog iets te veel vlees en vooral vleesproducten (111 g waarvan 63 g vleesproducten zoals vleeswaren, hamburgers en worst), maar te weinig vis en plantaardige vleesvervangers zoals peulvruchten.

Het vervangen van vlees uit ons dagelijks voedselpatroon heeft bewezen gezondheidsvoordelen. Door overmatig rood vlees en bewerkt vlees te eten, loop je meer risico op darmkanker. Vleesproductie heeft ook een enorme impact op het milieu. De impact is groter dan voor de productie van plantaardige alternatieven. Vleesproductie gaat gepaard met een forse uitstoot van broeikasgassen, er is een massa water voor nodig en de teelt van voedingsgewassen voor het vee neemt veel grondoppervlakte in, waarvoor dan weer hectaren bos moeten sneuvelen.

Een andere reden is het feit dat preventief antibioticagebruik  helaas nog steeds routine is in de Belgische vleesindustrie. Hoe meer antibiotica, hoe sneller bacteriën echter resistentie ontwikkelen.

Om deze redenen is het niet ondenkbaar dat er in de toekomst overwogen wordt om  een vleestaks in te voeren. Op zich vinden wij het niet verkeerd dat er een fiscale rem wordt gezet op de consumptie van een milieubelastend product, dat bij overmatige inname ook de volksgezondheid in gevaar kan brengen. Maar de bijkomende belasting mag dan natuurlijk niet worden misbruikt om andere gaten in de begroting op te vullen. Een vleestaks heeft enkel zin als de opbrengst effectief wordt gebruikt om gezonde en milieuvriendelijke etenswaren goedkoper te maken en een krachtig preventiebeleid te