Dossier

Vaccinatie: hoe, waarom, voor wie?

20 januari 2023
vaccin

Om gevaarlijke infectieziektes en epidemieën geen kans te geven, is vaccinatie van levensbelang. In België is alleen die tegen polio verplicht, de rest wordt sterk aanbevolen. Welke schema's moet je volgen voor jou en je kind, wat zijn de voordelen en de risico's, en hoe zit het met griep en covid?

Waarom vaccineren?

Sinds de covid-19-crisis zijn we meer bekend met termen als vaccinatie, vaccin en antivaxer. Sommige mensen voelden tijdens de vaccinatiecampagnes enig wantrouwen. Daarom is het dus belangrijk om je goed te informeren op basis van betrouwbare bronnen. 

Om de gevaarlijkste infectieziektes te vermijden, zijn vaccinaties van levensbelang. De enige verplichte vaccinatie in België is die tegen polio (of kinderverlamming), maar andere vaccins worden sterk aanbevolen. In ons dossier lees je alles over het hoe, waarom en wat van vaccins.

Welke vaccinaties worden aanbevolen?

Voor kinderen

Kind en Gezin en de Franstalige tegenhanger ONE (Office de la Naissance et de l'Enfance) raden een hele reeks andere vaccins aan, zoals tegen difterie (kroep), tetanus (klem), kinkhoest, mazelen, bof (dikoor), rubella (rodehond) enz. Die niet-verplichte maar aanbevolen vaccinaties zijn volledig gratis, met uitzondering van het vaccin tegen het rotavirus (oorzaak van gastro-enteritis of buikgriep), waarvoor je wel zelf iets zult moeten betalen.

Het vaccin tegen meningokokken type A, C, W en Y wordt aanbevolen door de Hoge Gezondheidsraad, maar is voorlopig nog niet opgenomen in het basisvaccinatieschema van Kind en Gezin en ONE. Vandaar dat je het (voorlopig) ook zelf moet betalen.

Je kunt je kind in theorie ook nog laten inenten tegen verschillende infectieziektes, zoals varicella (windpokken). Die vaccinatie behoort vandaag bij ons echter (nog) niet tot de aanbevolen vaccinaties. Onder meer omdat men vreest dat de vaccinatie van kinderen zou leiden tot méér gevallen van varicella bij volwassenen, bij wie de ziekte een stuk gevaarlijker is.

Voor volwassenen

Voor bepaalde groepen volwassenen zijn specifieke vaccins aanbevolen, zoals het griepvaccin. Als je naar tropische bestemmingen reist, kan het zijn dat je extra vaccinaties nodig hebt.

Raadpleeg ons vaccinatieschema

Ons vaccinatieschema voor kinderen en adolescenten en de aanbevelingen voor volwassenen geven een overzicht van de aandoeningen waartegen men vaccineert. Er is een groot verschil tussen deze leeftijdsgroepen, omdat kinderen vatbaar zijn voor andere infectieziekten dan volwassenen

Frequente vragen over vaccinaties

Hoe werkt een vaccin?

Bij vaccinatie wordt een afgezwakte of dode ziektekiem (een bacterie of virus), een klein deeltje daarvan (bv. enkel een deel van het omhulsel) of een via DNA-technologie samengesteld vaccin in het lichaam ingespoten. De lichaamscellen verdedigen zich tegen de vreemde indringer en maken antistoffen aan om hem uit te schakelen.

Als het lichaam bij een latere gelegenheid een aanval van actieve ziektekiemen te verduren krijgt, zullen de cellen de boosdoener herkennen en hem in een mum van tijd neutraliseren. Een vaccin kan iemand op erg korte termijn immuun maken voor bepaalde ziektes.

Is vaccinatie verplicht in België?

De enige verplichte vaccinatie in België is die tegen polio (of kinderverlamming). Ouders kunnen in principe dus vrij kiezen of ze hun kind ook tegen de andere ziektes wensen te laten vaccineren.

Vanuit de officiële instanties wordt evenwel een vaccinatieschema aanbevolen, waarbij de toe te dienen vaccins gratis ter beschikking worden gesteld. Als ouders daarvan wensen af te wijken en hun kind slechts tegen bepaalde ziektes van het vaccinatieschema willen laten inenten, dan kan het zijn dat ze voor bepaalde vaccins wel zelf een deel zullen moeten betalen.

Eens gevaccineerd, altijd beschermd?

Om een voldoende bescherming op te bouwen moet de inenting regelmatig worden herhaald. Vandaar dat men bij baby's en kinderen op verschillende leeftijden een aantal inspuitingen tegen dezelfde ziektes aanbeveelt. Ook volwassenen hebben er nog belang bij hun bescherming tegen sommige ziektes (bv. tetanus) te bestendigen. Dergelijke herhalingsvaccinaties noemt men ook boosters.

Vaccins bieden overigens nooit 100% doeltreffendheid. Om de een of andere reden maken sommige mensen na vaccinatie geen antistoffen aan. De beschermingsgraad verschilt naargelang van het soort vaccin en de leeftijd. Bij jonge en gezonde personen ligt de beschermingsgraad het hoogst, namelijk rond de 85 à 95%.

Moet mijn kind tegen elke ziekte een apart vaccin krijgen?

Neen. Het vaccinatieschema voorziet in inenting tegen een tiental ziektes. Maar de leeftijden waarop tegen de verschillende (groepen) van ziektes wordt gevaccineerd verschillen. Bovendien werkt men met combinatievaccins, dat zijn vaccins die in een keer worden toegediend (één spuit), maar tegen verschillende ziektes tegelijkertijd beschermen. Zo vermindert het aantal toe te dienen spuitjes gevoelig, wat het kind minder last bezorgt.

Waar kan ik mijn kind of mezelf laten vaccineren?

Voor Vlaanderen en de Vlaamse Brusselaars steunt het basisvaccinatieprogramma op Kind&Gezin en voor iets oudere kinderen op de Centra voor leerlingenbegeleiding. In beide gevallen zijn zowel de vaccins als de consultaties gratis. Ouders kunnen voor de vaccinaties uit het schema ook terecht bij hun huisarts of kinderarts. De vaccins zijn dan eveneens gratis beschikbaar, maar de consultatie moet wel worden betaald.

Volwassenen kunnen gewoon terecht bij de huisarts of, in het geval van speciale vaccinaties voor exotische reizen (bv. gele koorts), bij het Tropisch Instituut voor Geneeskunde.

Hoe worden vaccinaties toegediend?

De meeste vaccins worden toegediend met een spuitje in de spier, behalve het vaccin tegen mazelen, bof en rodehond, waar de prik onderhuids wordt toegediend. Baby’s onder de 12 maand krijgen een prikje in het bovenbeen (dijbeen). Boven de 12 maand neemt men de bovenarm. Prikken in de bil behoren tot het verleden. Het vaccin kan dan immers in het vetweefsel terechtkomen in de plaats van in de spier. In dat geval wordt het vaccin eventueel minder goed opgenomen en treden meer lokale bijwerkingen op.

Wanneer mag ik me niet laten vaccineren?

In een drietal gevallen is vaccinatie niet aangeraden:

  • bij overgevoeligheid voor één van de ingrediënten van het vaccin;
  • indien de inenting van een vroegere dosis van het vaccin een ernstige reactie teweeg heeft gebracht;
  • mensen met een verzwakt immuunsysteem mogen geen vaccins op basis van afgezwakte, maar nog levende ziektekiemen toegediend krijgen (zoals bv. bij de vaccins tegen mazelen, bof en rodehond).
    Soms is het beter vaccinatie even uit te stellen, met name bij koorts, een zware infectie of als het immuunsysteem door een medische behandeling verzwakt is.

Wat zijn de mogelijke nadelen van vaccineren?

Vaccins zijn veilig. Op de injectieplaats kan soms lichte pijn, roodheid of verharding optreden. Die lokale verschijnselen verdwijnen spontaan na enkele dagen. Ook lichte koorts (vanaf 38,5° C) is mogelijk en volledig normaal.

Ernstige bijwerkingen zijn zeldzaam. Eventuele specifieke bijwerkingen bij een bepaald vaccin vermelden wij desgevallend bij het overzicht van de vaccins. De nevenwerkingen van vaccins wegen in elk geval niet op tegen de voordelen, met name het voorkomen van ziektes.