Voeding en gezondheid onder de loep van logo TA
Dossier

De ziekte van Alzheimer: Behandeling

07 februari 2019
Alzheimer

Oudere personen durven wel eens iets te vergeten, zijn af en toe verward of hebben slaapproblemen. Maar deze symptomen kunnen ook wijzen op alzheimer, de meest voorkomende vorm van dementie. De symptomen verschillen van persoon tot persoon, maar de ziekte van Alzheimer is altijd onomkeerbaar. Hoe ontwikkelt de ziekte zich en kan je rekening houden met bepaalde risicofactoren? Lees er hier alles over.

Behandeling

De behandelingsmogelijkheden voor alzheimer zijn zeer beperkt en vooral bedoeld om de symptomen te verlichten en een veilige omgeving voor de patiënt en zijn directe omgeving te creëren.

Medicamenteuze behandeling

Ondanks de vooruitgang van het wetenschappelijk onderzoek bestaat er nog geen doeltreffende behandeling van de ziekte. De arts kan wel de symptomen aanpakken of verlichten door geheugen- of gedragsstoornissen te behandelen.

Vandaag komen daar twee groepen van geneesmiddelen voor in aanmerking: acetylcholinesteraseremmers (donepezil, galantamine en rivastigmine) en antagonisten van de N-methyl-D-aspartaat-receptoren (memantine).

Acetylcholinesteraseremmers

Acetylcholine is een neurotransmitter, die onder meer zorgt voor de communicatie tussen de hersencellen (neuronen). Het enzym acetylcholinesterase breekt acetylcholine af. Een acetylcholinesteraseremmer vertraagt die afbraak en zorgt ervoor dat er voldoende acetylcholine aanwezig is. Dat zou de cognitieve achteruitgang (verlies van het logisch denk- en redeneervermogen) moeten afremmen.

Bij bepaalde patiënten blijken de cognitieve functies inderdaad iets te verbeteren. Het is echter niet zeker dat deze behandeling er op lange termijn voor zorgt dat de patiënt langer kan blijven functioneren in het dagelijks leven en minder snel verpleging nodig heeft of naar een rust- of verzorgingstehuis moet.

Deze geneesmiddelen kunnen trouwens ook bijwerkingen opleveren, zoals misselijkheid, braken, diarree, buikpijn, verminderde eetlust, spierkrampen, slapeloosheid en nachtmerries.

Memantine

Dit geneesmiddel wordt soms in combinatie met een cholinesteraseremmer toegediend in een gevorderd stadium van de ziekte. Memantine heeft bij aantal patiënten met matig tot ernstige alzheimer een beperkt effect op de cognitieve functies, het gedrag en het dagelijks functioneren. Jammer genoeg zijn er nog maar weinig studies naar die effecten beschikbaar vanwege het grote aantal vroegtijdige stopzettingen. En zelfs de statistisch significante voordelen zijn relatief beperkt.

Andere middelen

Er wordt ook beweerd dat andere middelen zouden helpen tegen alzheimer, zoals ginkgo biloba, curcumine, statines, anti-inflammatoire geneesmiddelen, vitamine B en omega3 vetzuren. De werking daarvan is niet bevestigd door betrouwbare wetenschappelijke studies.

Terugbetaling

  • Cholinesteraseremmers worden terugbetaald aan patiënten met een lichte tot matige vorm van alzheimer, op voorwaarde dat de diagnose bevestigd is door een (neuro)psychiater, een geriater of een neuroloog en er geen andere ziekte aan de oorsprong ligt.
  • Memantine wordt niet meer terugbetaald voor ernstige alzheimer. Momenteel kunnen enkel patiënten met een matige vorm van alzheimer een terugbetaling krijgen als ze het geneesmiddel nemen in combinatie met een cholinesteraseremmer.
Niet-medicamenteuze behandeling

Behalve geneesmiddelen bestaan er ook een aantal nietmedicamenteuze interventiestegen cognitieve achteruitgang en gedragsproblemen. Dit zijn enkele voorbeelden.

Cognitieve stimulatie

Denk hierbij aan spelletjes, groepsactiviteiten, muziek luisteren … Verschillende activiteiten die erop zijn gericht om het algemene cognitieve en sociale functioneren te stimuleren. Cognitieve stimulatie kan een matig positief effect hebben op het cognitieve vermogen en de kwaliteit van leven van patiënten, zo blijkt uit een recente analyse van verschillende studies.

Let wel: cognitieve stimulatie is iets anders dan cognitieve training. Mensen halen die termen weleens door elkaar. Bij deze laatste wordt gewerkt met gerichte oefeningen, die kunnen verschillen qua moeilijkheidsgraad, om specifieke cognitieve functies (bijvoorbeeld geheugen en aandacht). Bijvoorbeeld op de computer of door middel van oefeningen op papier.

Beweging

Uit verschillende studies blijkt dat een bewegingsschema (idealiter een half uur beweging per dag) de conditie kan verbeteren of op zijn minst de functionele achteruitgang van alzheimerpatiënten kan vertragen. De cognitieve vaardigheden van dementerenden zouden hierdoor echter niet verbeteren.

Multisensoriële stimulatie

Snoezelen is een multisensoriële stimulatie van de zintuigen: zicht, gehoor, tastzin, reukzin en smaak. Daarbij worden onder meer lichteffecten, “voelbare” ondergronden, meditatieve muziek en de geur van relaxerende oliën gebruikt. Dit alles gebeurt vaak in een aparte, rustgevende kamer.

De hoofddoelen van snoezelen zijn rust en ontspanning vinden door middel van het prikkelen van de zintuigen. Deze methode wordt veelal toegepast bij mensen met een verder gevorderde dementie.

Er zijn aanwijzingen dat snoezelen in bepaalde gevallen nuttig kan zijn, maar harde bewijzen van werkzaamheid zijn er vooralsnog niet.

Massage

Masseren en aanraken zou ook kunnen helpen om de patiënt rustiger te maken en bijvoorbeeld de eetlust te bevorderen.

Nog een mogelijkheid is herinneringstherapie, bedoeld om herinneringen naar boven te brengen door over het verleden te vertellen, films van vroeger te tonen, oude muziek te spelen enz. Sommige studies suggereren dat dit een positief effect heeft op onder meer de kwaliteit van leven en het gemoed van de patiënt, al is dat niet onomstotelijk aangetoond. 

Aan mensen met dementie wordt soms ook muziektherapie gegeven. Wat is dat? Zulke sessies kunnen in groep worden gegeven of aan één patiënt apart en bestaat voornamelijk uit zingen, luisteren, improviseren en muziekinstrumenten bespelen. Een recente analyse van studies concludeerde dat wie in behandeling is voor dementie en minstens 5 muzieksessies zou volgen, minder depressieve symptomen zou vertonen en aan het einde van de behandeling een beter resultaat zou behalen. Daarnaast bestaan er ook diverse vormingen en ondersteuningsinitiatieven voor mantelzorgers.