Dossier

Geheugen

24 juli 2007
geheugen

24 juli 2007

Ligt het op het puntje van uw tong? Bent u vergeten waar u uw sleutels gelegd hebt? Geen paniek! Vergeetachtigheid en verwardheid zijn fenomenen die bij het leven horen en die lijken toe te nemen naarmate men ouder wordt. De achteruitgang van het geheugen kan echter uitmonden in dementie, d.i. een algemene achteruitgang van de hersenen waarvan de ziekte van Alzheimer de meest voorkomende vorm is. Hoe werkt ons geheugen? Kunnen we geheugenverlies bestrijden?

Hoe werkt het geheugen?

Hoe het geheugen van de mens precies werkt, is nog niet helemaal duidelijk. Wel weet men dat het uit verschillende niveaus bestaat:

  • het zintuiglijk of sensorisch geheugen houdt informatie een aantal seconden vast vooraleer het doorgegeven wordt naar de hersenen. Bv. Wanneer u de nummerplaat van een voorbijrijdende auto ziet dan zullen uw ogen die informatie eventjes bijhouden.
  • het werk- of kortetermijngeheugen bewaart binnenkomende informatie voor korte tijd. Het stelt je in staat namen en telefoonnummers te onthouden, een korte berekening te doen… Als die informatie voldoende wordt herhaald, wordt ze opgeslagen in het langetermijngeheugen.
  • het langetermijngeheugen slaat niet alleen gegevens op, het vlecht ook nieuwe en nuttige informatie in oudere, reeds aanwezige herinneringen. Men vermoedt dat dit proces gebeurt tijdens bepaalde fases van de slaap. Het langetermijngeheugen bestaat uit een impliciet en een expliciet geheugen. Met het impliciete onthouden we vaardigheden zoals autorijden en met het expliciete onthouden we enerzijds persoonlijke gebeurtenissen en anderzijds worden woorden en betekenissen er aan elkaar gekoppeld, zoals een naam en de persoon die de naam draagt.

Geheugenverlies

Geheugenverlies, ook wel amnesie genoemd, wordt veroorzaakt door ofwel een hersenziekte (dementie, depressie), ofwel het gebruik van bepaalde middelen (alcohol, kalmeermiddelen, anesthesie), ofwel een hoofdtrauma (klap op het hoofd, elektrocutie). Het geheugenverlies kan betrekking hebben op het verleden (retrogade) of op het heden, wat betekent dat men moeilijkheden heeft om nieuwe informatie op te slaan (anterogade).
De manier waarop ons geheugen werkt, kunnen we vergelijken met het bouwen van een huis: de ene laag herinneringen wordt mooi op de andere gelegd. Wanneer die lagen netjes geordend zijn, is het gemakkelijk om informatie terug te vinden. Bepaalde factoren zoals onvoldoende nachtrust, depressie, een klap op het hoofd, een epilepsieaanval … kunnen die werking echter verstoren. De laagjes worden dan slordig op elkaar gelegd waardoor de informatie in het langetermijngeheugen minder toegankelijk wordt.

Dementie

Dementie is veel meer dan alleen maar geheugenverlies. Het is een verslechtering van alle functies die door de hersenen worden gestuurd, waaronder het geheugen. Dementerende mensen kunnen zich soms details herinneren uit een ver verleden, maar weten niet meer wat ze zonet hebben verteld. De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie.
Dementie kan voorkomen op jonge leeftijd, maar is meestal een seniel proces.

Beïnvloedende factoren

De achteruitgang van onze mentale fitheid kan vertraagd worden door:

  • voldoende te slapen
  • matig te drinken
  • te stoppen met roken
  • geestelijke activiteit (puzzels en raadsels oplossen, studeren, lezen)
  • lichamelijke activiteit (fietsen, wandelen)
  • sociale contacten te onderhouden
  • bepaalde medicijnen (sommige slaapmiddelen) te vermijden

Behandeling

  • Geheugentrainingen zijn meestal gebaseerd op het CASSA-model dat staat voor Concentratie, Associëren, Structureren, Selecteren en Aanvaarden. Ze zijn niet in staat het geheugen te verbeteren, maar ze bieden strategieën en technieken aan om het efficiënter te gebruiken.
  • Van stimulerende middelen zoals lecithine, Ginkgo biloba, ginseng en vitamine E wordt beweerd dat ze de hersenfuncties stimuleren, maar daar bestaat geen sluitend wetenschappelijk bewijs voor.
  • Ook het effect op lange termijn van sommige nieuwe medicijnen voor het behandelen van beginnende dementie, is nog niet bewezen.

Afdrukken Versturen via e-mail