Hoe de voedingsdriehoek je gezondheid beïnvloedt
Ken jij de impact van de voedingsdriehoek op jouw gezondheid en hoe je de principes ervan kunt toepassen op je dagelijkse maaltijden? Wij leggen uit waarom gezond eten en bewegen cruciaal zijn voor een vitaal leven.
Gezond eten en voldoende bewegen. We weten intussen allemaal wel dat dat belangrijk is. Maar wat mag je eten en hoeveel? Welke tools helpen je om gezond te eten en hoe gebruik je ze?
Wat is de voedingsdriehoek?
Het is niet evident om het kaf van het koren te scheiden als het over gezondheidsberichten gaat. Het Vlaams Instituut Gezond Leven verzamelde daarom alle bestaande kennis over gezonde voeding en bracht ze samen in de voedingsdriehoek.
Hij leert je onder meer welke voedingsmiddelen de voorkeur hebben en welke je beter beperkt. De nieuwe voedingsdriehoek omvat richtlijnen die op lange termijn voor iedereen haalbaar zijn. Én, niet onbelangrijk, die ervoor zorgen dat er ook voor onze kinderen en kleinkinderen genoeg gezond voedsel is.
Hoe werkt de voedingsdriehoek?
.jpg?la=nl-be&rev=a3d0737d-2a10-4e25-9186-02b3e664f861&h=338&w=600&mw=660&hash=9E639610264FDA6748BB0340BA43F72C)
In Wallonië wordt er een iets andere voedingsdriehoek gebruikt, ontwikkeld door Food in Action en de afdeling diëtetiek van het Institut Paul Lambin (Haute École Léonard de Vinci).
De nieuwste versie uit 2025 is gebaseerd op de meest recente wetenschappelijke inzichten en benadrukt een gevarieerde, seizoensgebonden en milieuvriendelijke voeding. Tot slot houdt ze ook rekening met de laatste nieuwe voedingsaanbevelingen van de Hoge Gezondheidsraad.
Wat is de bewegingsdriehoek?
De voedingsdriehoek bevat het element beweging niet meer. Maar dat betekent niet dat beweging minder belangrijk zou zijn geworden, integendeel.
Om dat duidelijk te maken werd een volwaardige bewegingsdriehoek uitgewerkt. Net zoals bij de nieuwe voedingsdriehoek laat een kleurcode je ook bij deze bewegingdriehoek zien welk effect bepaalde soorten bewegingen hebben op je lichaam.
Hoe werkt de bewegingsdriehoek?
.jpg?la=nl-be&rev=f0f7219e-e28d-49c7-bcff-741299ba8215&h=400&w=600&mw=660&hash=618D67B6A9DFB1FDBA90EAAF27DDAAA5)
Wat is de voedingstak?
De Hoge Gezondheidsraad publiceerde in 2025 een rapport om de Belgische bevolking op het gezonde pad te krijgen. Deze nieuwere aanbevelingen gaan dieper in op het verband tussen voeding en gezondheid, en zijn bedoeld om een aantal chronische ziekten te voorkomen die zorgen voor een belangrijke ziektelast.
Er zijn ook aanbevelingen met betrekking tot andere aspecten van de relatie tussen voeding en gezondheid, zoals gezonde en duurzame voedingspatronen, en het sociale aspect van voeding. Alle aanbevelingen van de voedingstak zijn zeer praktisch en prioritair gerangschikt volgens hun effect op onze gezondheid.
Wat is de drankendruppel?
Wat te drinken doorheen de dag en in welke hoeveelheid? Water is natuurlijk de enige drank die we écht nodig hebben. Toch bestaan er over de hele wereld nog tal van andere populaire dranken. In plaats van te doen of deze niet bestaan, leren we maar beter hoe ermee om te gaan.
Daarom ontwikkelde Food in Action de drankendruppel, een tool die de verschillende soorten dranken in een overzicht giet in functie van verschillende criteria en van hun rol in een evenwichtig voedingspatroon.
Dit overzicht houdt rekening met de energiewaarde, maar ook met de mogelijke toegevoegde waarde van drank in ons voedingspatroon.
Bovenaan de voedingsdriehoek krijgt water zijn eigen, aparte categorie. Water is erg belangrijk om je vochtbalans op peil te houden en is dan ook bij uitstek de beste keuze qua drank. Je kunt af en toe afwisselen met thee of koffie (liefst zonder suiker).
Alle voedingsmiddelen van plantaardige oorsprong, met een gunstig effect op de gezondheid: groenten, fruit, volle granen en aardappelen, maar ook peulvruchten, noten en zaden, plantaardige oliën (en andere vetstoffen rijk aan onverzadigde vetzuren).
Kies zoveel mogelijk de weinig of niet-bewerkte versies.
Voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong met een gunstig, neutraal of onvoldoende bewezen effect op de gezondheid: vis, yoghurt, melk, kaas, gevogelte en eieren. Kies ook hier voor de weinig of niet-bewerkte variant.
Voedingsmiddelen van dierlijke of plantaardige oorsprong die mogelijk een ongunstig effect hebben op de gezondheid. Denk hierbij maar aan rood vlees, boter, kokos- en palmolie (vetstoffen rijk aan verzadigde vetzuren).
Deze producten bevatten wel nog enkele nuttige voedingsstoffen, bijvoorbeeld ijzer in rood vlees
De rode bol staat volledig los van de voedingsdriehoek. Hierin staan sterk bewerkte producten waaraan heel wat suiker, vet en/of zout is toegevoegd en waarvan het ongunstige gezondheidseffect is bewezen.
Ze kunnen van dierlijke of plantaardige oorsprong zijn: bereide vleeswaren, frisdrank, alcohol, snoep, gebak, snacks, fastfood, … En ze zijn overbodig in een gezond voedingspatroon. Je eet of drinkt ze dan ook best niet vaak en in kleine porties.
Sedentair gedrag of lang stilzitten: de Vlaming lust er wel pap van. Sedentair gedrag of lang stilzitten is alles wat je doet terwijl je ligt of zit en waarbij je heel weinig energie verbruikt. Slapen hoort daar niet bij. We brengen gemiddeld meer dan acht uur per dag zittend door: thuis, op school en op het werk. Ook als we onderweg zijn, zitten we in de auto of op de trein en in onze vrije tijd spelen we met de computer, gaan we naar de bioscoop of lezen we een boek. Elke dag is een uitnodiging om veel en lang te zitten. En dat is niet oké: een gezonde dag bestaat uit een mix van zitten, staan en bewegen. We voelen ons fysiek en mentaal beter in ons vel als we lang stilzitten beperken.
Afwassen: het is niet meteen het leukste tijdverdrijf. Maar wel goed voor je gezondheid. Hoezo? Als je afwast, ben je licht intensief aan het bewegen. En daarin schuilen meer gezondheidsvoordelen dan je denkt. Je vindt licht intensief bewegen dan ook terug in de onderste laag van de groene zone in de bewegingsdriehoek. De bewegingsintensiteit van de groene lagen erboven ligt hoger.
Heel wat Vlamingen bewegen te weinig om gezond te zijn. Want gezond bewegen is meer dan slenteren of kuieren. Nochtans is stevig wandelen, recreatief zwemmen of fietsen haalbaar voor velen en goed voor lichaam én geest. Matig intensief bewegen levert je meer gezondheidsvoordeel op dan licht intensieve bewegingen zoals traag stappen, staand bellen of licht huishoudelijk werk. Je vindt deze manier van bewegen terug in de middelste groene zone van de bewegingsdriehoek. De bewegingsintensiteit van de lagen eronder en erboven is respectievelijk lager en hoger.
De donkergroene zone bevindt zich bovenaan in de bewegingsdriehoek. Deze zone staat voor hoog intensief bewegen: hardlopen, een basketbalwedstrijd, ...
Het verschil met de middelste en onderste laag? Bewegen aan hoge intensiteit heeft extra voordelen voor je gezondheid in vergelijking met matig en licht intensief bewegen. Beweeg dus minstens één keer per week hoog intensief voor de mooiste gezondheidsbonus!
De voedingstak, een leidraad ontwikkeld door Food in Action en het Institut Paul Lambin (Haute École Vinci) en gevalideerd door de Hoge Gezondheidsraad in 2019, werd ook bijgewerkt in 2025.
Waar de voedingsdriehoek zich voornamelijk richt op de noodzakelijke voedingsstoffen, bekijkt de voedingstak aanbevelingen op basis van hun concrete gezondheidsvoordelen.
De nieuwe aanbevelingen zijn opgesteld door een groep experts die de belangrijkste ziekte- en doodsoorzaken in ons land hebben onderzocht. Ze gebruikten het Global Burden of Disease-project om voedingsrisicofactoren te bepalen die kunnen leiden tot hart- en vaatproblemen, kankers, diabetes type 2, enz.
Deze experts gaven een overzicht van alle voedingsstoffen en voedingsmiddelen die deze problemen kunnen veroorzaken en legden een link met de Belgische eetgewoonten. Op basis daarvan heeft de Hoge Gezondheidsraad vijf prioritaire aanbevelingen geformuleerd.
En in de praktijk?
- Eet minstens 125 g volkoren graanproducten per dag, zoals bijvoorbeeld volkorenbrood of volkorenpasta. Vervang geraffineerde producten door volkoren graanproducten.
- Beperk de consumptie van rood, niet-bewerkt vlees tot maximaal 300 g per week en eet zo min mogelijk charcuterie (< 30 g per week).
- Eet meerdere keren per week peulvruchten zoals linzen, witte en bruine bonen, spliterwten, kikkererwten en sojabonen.
- Beperk je zoutinname, uit alle bronnen samen, tot maximaal 5 g per dag.
- Eet 250 g fruit per dag, bij voorkeur verse seizoensvruchten.
Water is de allereerste keuze en de belangrijkste drank, of het nu kraanwater, mineraalwater of bronwater is. Water onderscheidt zich van alle andere dranken door zijn voedingswaarde: zo bevat koffie cafeïne, thee fluor, lightdranken zoetstoffen enz. Water eist daarom de belangrijkste plek op in de druppel.
Ook gearomatiseerd water met fruitextract behoort tot deze categorie, al heeft het niet de voorkeur. Gearomatiseerd water met zoetstoffen valt daarentegen onder lightdranken. Dranken met toevoegde suikers of fruitsappen vallen onder limonades.
Koffie en thee bestaan zo goed als volledig uit water. Zolang je ze met mate drinkt (enkele kopjes per dag, zonder suiker, melk of andere toevoegingen), bevatten ze geen calorieën, additieven of onrustwekkende bestanddelen.
Koffie en zwarte of groene thee zijn niet geschikt voor kinderen. Te veel cafeïne kan tot gedragsstoornissen leiden, waaronder angstgevoelens. Daarnaast kan het ook de ontwikkeling van het zenuwstelsel aantasten. Kinderen onder de 13 drinken best geen cafeïnerijke dranken, kinderen tussen 13 en 18 jaar mogen maximaal één kopje cafeïnehoudende drank per dag.
Zwangere vrouwen houden het best op één of twee kopjes koffie, voor volwassenen wordt vier kopjes als maximum beschouwd.
Zowel (plantaardige) soep als fruitsap (inclusief smoothies zonder toegevoegde suikers, maar exclusief nectar) zijn een manier om de nodige groenten en fruit binnen te krijgen. Toch tellen ze maar gedeeltelijk mee voor onze dagelijkse portie groenten en fruit, en moeten ze een "weloverwogen plaats in onze voeding" krijgen.
- Soep bevat zout en/of vetten. Wordt als gezond beschouwd: soep van verse groenten of van middelmatig gezouten blikgroenten, zonder vlees en zonder room. Soep met meer zout, room of vlees beschouwen we als wat minder gezond. Soep in zakjes zit in de "rode zone" omwille van het hoge zoutgehalte.
- Fruitsap op zijn beurt bevat ongeveer evenveel suiker (en een gelijkaardige hoeveelheid calorieën) als frisdrank, met dat verschil dat er ook fruit in zit. Qua vitamines en mineralen verdient fruitsap steeds de voorkeur op frisdrank, maar drink niet meer dan één glas vers, suikervrij sap per dag.
Liever een stuk fruit dan sap of smoothie
Wil je alle voordelen van fruit (vezels, vitamines ...), dan kun je het beter eten dan drinken. Een stuk fruit vult ook beter dan bijvoorbeeld een glas sinaasappelsap, dat nochtans twee tot drie sinaasappels bevat. Bovendien heeft fruit in vaste vorm als voordeel dat je bloedsuikerspiegel veel minder snel stijgt in vergelijking met een smoothie of met fruitsap. Deze zorgen namelijk voor een suikerpiek.
Sappen tasten net zoals (light)frisdranken ook het tandglazuur aan. Door een stuk fruit te eten, produceer je daarentegen speeksel, wat je tanden beschermt en zuren sneller afbreekt. Heb je toch zin in fruitsap, drink je glas dan snel op en spoel je mond nadien met een slok water om de zuren te verwijderen.
Melk, melkproducten en verrijkte melkvervangers op basis van soja vormen een bron van eiwitten, vitamines (B2, B12, A, D, ...) en mineralen (calcium, fosfor, kalium, magnesium en zink). Halfvolle melk is beter dan volle melk, behalve voor peuters onder de vier jaar (en groeimelk tot drie jaar).
Sommige plantaardige dranken op basis van soja, haver of noten danken hun lekkere smaak aan toegevoegde suikers, al ligt de hoeveelheid ervan niet hoger dan de hoeveelheid suiker die van nature in koemelk zit. Varianten met chocolade- of fruitsmaak daarentegen bevatten wel meer suiker (zie gesuikerde plantaardige dranken).
Enkel sojadrank met extra calcium en vitamines kennen een vergelijkbare samenstelling als koemelk. Het aantal eiwitten ligt even hoog (en is van dezelfde kwaliteit), zodat deze dranken als perfect alternatief kunnen dienen voor koemelk.
Plantaardige alternatieven op basis van rijst, haver of noten bevatten daarentegen onvoldoende eiwitten of zijn van ontoereikend biologisch kwaliteit. Om die reden kunnen we ze niet beschouwen als volwaardige vervangingsproducten.
Verwar melk en plantaardige alternatieven niet met hun gesuikerde varianten. Onder deze categorie vallen ook gesuikerde drinkyoghurts.
Alhoewel deze dranken een bepaalde voedingswaarde kennen (calcium enz.), bevatten ze ook toegevoegde suikers, wat betekent dat je er dus best voorzichtig mee omspringt. Voor het binnenkrijgen van je dagelijkse aanbevolen hoeveelheid melkproducten worden deze producten dus niet aangeraden.
Gesuikerde melkdrinks zijn (vooral) bij kinderen populair. Meng ze met klassieke melk voor een verdunde versie.
Wettelijk gezien kan een drank de titel "light" krijgen als de hoeveelheid calorieën, suikers of (verzadigde) vetten 30 % lager ligt ten opzichte van andere dranken. Gezien ze je geen nuttige voedingsstoffen aanleveren en kunstmatige zoetstoffen zoals aspartaam bevatten, worden ze echter niet aanbevolen als alternatief voor water. Beperk ze liefst tot een absoluut minimum.
De zoetstoffen geven je lichaam namelijk het gevoel suiker binnen te krijgen, waardoor je riskeert te compenseren en je bijgevolg meer calorieën zult consumeren dan noodzakelijk. Bovendien is het fosforzuur in deze dranken slecht voor je tanden.
Door hun kleinere gestalte nemen kinderen zoetstoffen sneller op en vermijden ze dus best. Daarnaast wennen ze met zulke dranken aan de suikersmaak, iets waar je ook op volwassen leeftijd maar moeilijk van afraakt.
Onder deze categorie rangschikken we koolzuurhoudende frisdrank, limonade met planten-/vruchtenextracten en ijsthee. Behalve water bestaan ze grotendeels uit suiker, additieven en kleurstoffen. Het is dus niet aan te raden er elke dag te drinken.
Het grootste nadeel van deze dranken (naast de suikers) is dat ze je een minder verzadigd gevoel bezorgen. De kans bestaat dus dat je je minder voldaan voelt en dit dreigt te compenseren door meer te eten of te drinken. Dat kan tot zwaarlijvigheid leiden en het risico op diabetes verhogen.
Net zoals lightversies zijn ook deze dranken slecht voor je tanden.
Calorierijke sportdranken bevatten zelfs meer toegevoegde suikers dan de gemiddelde frisdrank. Isotone en hypertone dranken bevatten suikers en zouten (sodium), die je lichaam beter helpen herstellen na sport en andere fysieke inspanningen.
Zulke drankjes hebben enkel nut bij intensieve en langdurige sportinspanningen of bij een reeks inspanningen met korte tussenpozen, zoals bijvoorbeeld een voetbaltornooi. Voor alle andere toepassingen volstaat water.
Deze dranken zijn absoluut te mijden. Ze zorgen weliswaar voor vochtopname, maar gezien hun alcoholgehalte of aanwezigheid van andere ingrediënten (cafeïne, guarana) is voorzichtigheid geboden.
Alcohol is verboden onder de 16 jaar, en ook energiedranken worden omwille van hun hoge cafeïnegehalte afgeraden voor kinderen.
Hoewel wij enkel kunnen toejuichen dat de voedingsdriehoek aan Vlaamse zijde mee evolueert met onze voedings- en bewegingsgewoonten, blijven wij het erg betreuren dat er geen werk wordt gemaakt van een voedingsdriehoek op nationaal niveau.
Aan Waalse zijde wordt doorgaans de driehoek van Food in Action als referentiepunt gebruikt. Doorgaans inderdaad, want een officiële driehoek is er aan de andere kant van de taalgrens vooralsnog niet. Bovendien verschilt de voedingsdriehoek van Food in Action ook in heel wat opzichten van de Vlaamse variant. Het is dus hoog tijd om één nationale voedingsdriehoek te ontwikkelen!