Dossier

Dit effect heeft alcohol op onze gezondheid: wanneer-alcohol-een-probleem-wordt

03 februari 2022
alcohol en gezondheid

Wat gebeurt er precies in ons lichaam wanneer we drinken? Hoeveel calorieën krijg je binnen per drankje? Wanneer wordt alcohol problematisch of zelfs een verslaving? Je vindt alle antwoorden in dit dossier. En wil je na al deze informatie minder drinken, dan vertellen wij je bovendien hoe.

Als alcohol een probleem wordt

Je hoeft niet verslaafd te zijn om te veel te drinken. Problematisch drinkgedrag is niet hetzelfde als een alcoholverslaving. Dat je niet “afhankelijk” bent van alcohol, wil niet zeggen dat je niet te veel drinkt.

Drink jij te veel?

Een teveel aan alcohol kan snel leiden tot gezondheidskwalen en sociale problemen. Besef je na een avondje doorzakken (en de bijhorende venijnige kater) dat je meer hebt gedronken dan je eigenlijk van plan was, dan kan het helpen om duidelijke afspraken met jezelf te maken. Ook als je omgeving signalen stuurt, je drinkgedrag problemen veroorzaakt op het werk of in je privéleven, of als je na verloop van tijd steeds minder effect voelt terwijl je in totaal meer drinkt, is het wellicht tijd voor een omschakeling.

Dat is evenzeer het geval voor iemand die elke dag zijn twee glazen wijn nodig heeft om te ontspannen na de werkdag als voor iemand die zich ieder weekend laveloos drinkt. Kun je het niet laten, dan heb je een problematische relatie met alcohol, zonder dat je daarvoor moet beantwoorden aan het klassieke beeld van een alcoholist.

Waar ligt de grens met verslaving?

Bij een overmatig alcoholgebruik bestaat de eerste stap erin het probleem te erkennen, al is dat lang niet evident. Verenigingen voor alcoholisten hebben verschillende vragenlijsten, waarmee je kunt peilen naar je eigen alcoholgebruik. Afhankelijk van hoeveel symptomen je herkent, spreekt men van een lichte, matige of ernstige verslaving.

Kenmerken van een verslaving volgens DSM-5, het diagnostisch handboek voor psychologen en psychiaters:

  • Vaker en in grotere hoeveelheden gebruiken dan het plan was;
  • Mislukte pogingen om te minderen of te stoppen;
  • Gebruik en herstel van gebruik kosten veel tijd;
  • Sterk verlangen om te gebruiken;
  • Door gebruik tekortschieten op het werk, school of thuis;
  • Blijven gebruiken ondanks dat het problemen meebrengt in je relaties;
  • Door gebruik opgeven van hobby’s, sociale activiteiten of werk;
  • Voortdurend gebruik, zelfs wanneer je daardoor in gevaar komt;
  • Voortdurend gebruik ondanks het besef dat het gebruik lichamelijke of psychische problemen met zich meebrengt of verergert;
  • Grotere hoeveelheden nodig hebben om het effect nog te voelen oftewel tolerantie;
  • Het optreden van ontwenningssymptomen, die minder hevig worden door meer van de stof te gebruiken.

Alcoholverslaving laat zich opdelen in twee luiken: het fysieke en het psychologische aspect.

  • Fysieke verslaving: het stopzetten of de vermindering van het gebruik kan enkele uren na het laatste drankje aanleiding geven tot ontwenningsverschijnselen: slapeloosheid, prikkelbaarheid, hoofdpijn, misselijkheid, hypertensie, beven, verhoging van het hartritme, koorts, overmatig zweten, lichtvrees. 
  • Psychologische verslaving: normaal gezien scheiden de hersenen stoffen af die ervoor zorgen dat men zich goed voelt. Bij wie geregeld alcohol drinkt, wordt het effect van die stoffen vervangen door het effect van alcohol. De hersenen zelf maken daardoor nog maar een geringere hoeveelheid van de bewuste stoffen aan. Stoppen met alcohol veroorzaakt dan een gevoel van onbehagen, dat de persoon in kwestie weer aanzet tot het gebruik van alcohol of andere stoffen met soortgelijke effecten.

Niet zonder hulp

Occasionele drinkers die willen minderen, hebben geen nood aan verregaande maatregelen. Door gewoon de richtlijnen te volgen (maximaal tien eenheden en meerdere alcoholvrije dagen per week), beperk je de gezondheidsrisico’s al aanzienlijk. Praktische tips vind je hier.

Moederziel alleen een alcoholprobleem aanpakken, is zeer moeilijk. De meeste mensen die het toch op hun eentje proberen, geven het snel op, vooral uit angst voor de ontwenningsverschijnselen. Wie een alcoholverslaving wil aanpakken, doet dat het best onder begeleiding van een arts, eventueel ondersteund met medicatie om de ontwenningsverschijnselen tegen te gaan en/of therapie.

De voorgestelde oplossing zal afhangen van de ernst van het probleem (hoge graad van alcoholisme of niet), van de familiale context en van de houding van de patiënt. Bruusk stoppen met drinken doe je beter niet; de plotse afkickverschijnselen kunnen gevaarlijk zijn.

In ieder geval zal de weg naar onthouding of naar een matig gebruik lang en moeilijk zijn en veel moed vereisen van de patiënt en zijn omgeving. Maar het is zeker niet onmogelijk.