Dossier

Dit effect heeft alcohol op onze gezondheid

03 februari 2022
alcohol en gezondheid

Wat gebeurt er precies in ons lichaam wanneer we drinken? Hoeveel calorieën krijg je binnen per drankje? Wanneer wordt alcohol problematisch of zelfs een verslaving? Je vindt alle antwoorden in dit dossier. En wil je na al deze informatie minder drinken, dan vertellen wij je bovendien hoe.

Dit gebeurt er in je lichaam als je drinkt

Alcohol gaat via de mond, keel en slokdarm naar de maag. Via de maag- en darmwand belandt het merendeel van de alcohol in pure vorm in het bloed, om zich vervolgens razendsnel te verspreiden over heel het lichaam (oa. naar de hersenen en de longen). Pas wanneer het begint in te werken op de hersenen, voelen we de effecten ervan. Dat gebeurt al na een tiental minuten. Na 45 minuten is de alcoholconcentratie in je bloed het hoogst. Blijf je drinken, dan zal die concentratie enkel verder stijgen.

Zodra het lichaam de alcohol opneemt, wordt de afbraak ervan in gang gezet. De lever verzet het meeste werk: ongeveer 90 % van de alcohol wordt door de lever afgebroken en omgezet in andere stoffen. Deze afbraak gebeurt geleidelijk (waardoor alcoholsporen soms uren in het lichaam kunnen blijven) en in verschillende stappen.

Eerst wordt ethanol (de wetenschappelijke benaming van alcohol) door het leverenzym dehydrogenase omgezet in het giftige acetaldehyde. Dat wordt op zijn beurt verwerkt tot azijnzuur, dat niet schadelijk is voor ons lichaam. Het azijnzuur wordt tot slot afgebroken tot kooldioxide en water, die via onze urine worden afgevoerd.

De overige 10 % alcohol raken we kwijt via uitgeademde lucht, zweet en speeksel. Vandaar dat je met een blaastest kunt meten hoeveel alcohol we ongeveer in ons bloed hebben.

Wat zijn de effecten van alcohol op ons lichaam?

Eenmaal in de bloedbaan verspreidt alcohol zich door het hele lichaam, waaronder de hersenen, de longen en de lever. Dit kan heel wat gevolgen hebben:

Op alle niveaus
  • Verminderde zelfbeheersing, remming en concentratievermogen 
  • Verstoord geheugen (bv. de zogenaamde “black-out”), motoriek en coördinatie 
  • Verhoogde hartactiviteit 
  • Versnelde ademhaling 
  • Irritatie van het maagslijmvlies. Wanneer een kleine hoeveelheid alcohol wordt geconsumeerd, scheidt de darm zuur af. Naarmate het alcoholgehalte in het bloed stijgt, vermindert de afscheiding van het spijsverteringshormoon pepsine, wat kan leiden tot irritatie van de darm- en maagwanden, misselijkheid, braken en diarree. 
  • Daling van het antidiuretisch hormoon. Alcohol heeft immers een vochtafdrijvend effect: de nieren nemen niet meer voldoende water op uit de urine en het lichaam scheidt meer water uit dan het opneemt, waardoor uitdroging optreedt en water aan andere organen (zoals de hersenen) moet worden onttrokken, met hoofdpijn en vermoeidheid tot gevolg. 
  • Verwijding van de bloedvaten, met als gevolg rode wangen, warmteverlies en een daling van de lichaamstemperatuur. In tegenstelling tot wat je zou denken, is het drinken van alcohol om op te warmen wanneer het erg koud is dus gevaarlijk. 
  • Als je een grote hoeveelheid in korte tijd drinkt ("binge drinking"), dan kan er alcoholvergiftiging optreden: je raakt bewusteloos of gaat in coma. De ademhaling kan stoppen of je krijgt een hartstilstand. Bij jongeren of personen die niet gewend zijn om veel te drinken, kan alcoholvergiftiging sneller optreden.
  • Op lange termijn heeft de lever het meest te lijden onder overmatig alcoholgebruik. Deze leverschade kan leiden tot steatose (leververvetting), hepatitis, alcoholische cirrose en leverkanker. 

Zwaar alcoholgebruik tast ook andere organen aan, zoals de slokdarm, het spijsverteringskanaal en de alvleesklier. Het verhoogt ook het risico op het ontstaan van hart- en vaatziekten en verschillende vormen van kanker, waaronder borstkanker bij vrouwen. Ten slotte veroorzaakt het ook functionele schade aan het zenuwstelsel en de hersenen.

Waarom kunnen sommige mensen beter tegen alcohol?

Hoeveel effect alcohol op ons heeft, verschilt van persoon tot persoon. Maar zelfs bij een en dezelfde persoon kunnen de effecten van dag tot dag verschillen: het aantal glazen dat je drinkt, het type alcohol, de snelheid waarmee je drinkt, lichaamsgewicht en -samenstelling, je gewoontepatroon van drinken (bv. alleen of in groep), je stemming op dat moment, vermoeidheid, stress, lichamelijke conditie en of je al dan niet gegeten hebt, het speelt allemaal mee.

Vrouwen, jongeren en ouderen nemen alcohol sneller op in het bloed. Vrouwen zijn immers gemiddeld kleiner en lichter dan mannen en hebben tevens meer vetweefsel, wat in tegenstelling tot spieren weinig vocht bevat, waardoor ze minder lichaamsvocht hebben. Hoe minder lichaamsvocht, hoe hoger de concentratie alcohol in je bloed. Ook de mate waarin de maag en de lever alcohol kunnen afbreken, zijn erg bepalend. Oudere mensen en vrouwen blijken alcohol bijvoorbeeld minder goed te verwerken.

Alcohol wordt afgebroken aan een tempo van ongeveer 0,1 tot 0,25 promille per uur, los van gewicht en geslacht. In mensentaal komt dat neer op ongeveer één standaardglas per anderhalf uur. Bij gewoonte- en probleemdrinkers wordt alcohol doorgaans sneller afgebroken, doordat ze een tolerantie hebben opgebouwd. Ook etniciteit kan een rol spelen. Veel personen van Aziatische origine hebben bijvoorbeeld een erfelijke afwijking (nl. een verlaagd niveau van het enzym acetaldehyde dehydrogenase), die de afbraak van alcohol vertraagt.

In tegenstelling tot wat de volksmond beweert, zijn er geen trucjes om de afbraak te stimuleren en dus sneller nuchter te worden. Of je nu koffie drinkt, een koude douche neemt, veel beweegt of de frisse lucht opzoekt, het heeft geen enkele impact op je dronkenschap of je kater. Mogelijk zal je je even meer nuchter voelen, maar er verandert niets aan het alcoholgehalte in je bloed.

De lever werkt immers aan een constant tempo (anderhalf uur per standaardglas dus). Als je sneller drinkt dan dat je lichaam de alcohol kan afbreken, blijft er sowieso ethanol in je lichaam circuleren, wat de weefsels kan beschadigen. "Ontnuchteringsmiddeltjes" die je online kunt kopen, zijn nep en kosten enkel geld.