Slechte lucht door onvoldoende ventilatie in winkelcentra
Zelfs op rustigere weekdagen schiet de ventilatie in shopping centers te kort, zo blijkt uit onze test. In maar liefst de helft van de bezochte winkelcentra wordt de lucht niet genoeg ververst, met soms erg hoge concentraties CO2 tot gevolg. Slecht nieuws voor shoppers, en vooral voor het personeel dat er werkt.
Niet alleen de buitenlucht, maar ook de binnenlucht kan vervuild zijn. Sterker nog, vaak is de luchtkwaliteit binnenshuis zelfs slechter dan buiten. Na onze test naar de luchtkwaliteit in Belgische ziekenhuizen deden we een soortgelijk onderzoek in 25 overdekte shopping centers in België.
Hoewel we geen specifieke analyse deden op specifieke mogelijke vervuilers in de binnenlucht, konden we aan de hand van het CO2-gehalte in de lucht wel uitmaken dat er in heel wat winkelcentra niet genoeg wordt geventileerd en dat de binnenlucht niet voldoende wordt ververst, waardoor niet alleen schadelijke stoffen maar ook ziekmakers zoals virussen en bacteriën vrij spel krijgen.
Ontdek snel in welke shopping centers en in welke zones je de slechtste lucht inademt.
Terug naar bovenWat is goede binnenlucht?
Sinds de coronacrisis zijn we ons meer bewust van het belang van goede luchtkwaliteit in binnenruimtes. We spenderen 80 tot 90 % van onze tijd binnen, of dat nu thuis, op het werk, op school of in een winkel is.
In tegenstelling tot wat we vaak denken, is de lucht binnen niet schoner dan buiten, integendeel. Binnenlucht is vijf tot tien keer méér vervuild dan buitenlucht!
Luchtkwaliteit wordt gedefinieerd door vier aspecten:
- Temperatuur (idealiter tussen 20 en 24°C) en luchtvochtigheid (idealiter tussen 40 en 60 %). Te droge lucht is irriterend voor de slijmvliezen (ogen, neus, keel) en de huid, te vochtige lucht werkt dan weer de groei van schimmels en allergenen zoals huisstofmijt in de hand.
- CO2-gehalte. Een te hoog CO2-gehalte wijst op onvoldoende ventilatie, waardoor andere verontreinigende stoffen kunnen ophopen. De Codex over welzijn op het werk legt een plafond van 900 ppm aan CO2 op voor de werkvloer, of een minimale ventilatie van 40 m3/uur/persoon.
- Chemische vervuilers. De luchtkwaliteit is goed als er zo min mogelijk schadelijke stoffen aanwezig zijn, waaronder Vluchtige Organische Stoffen zoals formaldehyde en benzeen. Zulke stoffen kunnen vrijkomen uit bouwmaterialen, meubels, parfums en schoonmaakproducten.
- Biologische vervuilers en fijnstof. Ook biologische stoffen zoals schimmels, bacteriën, virussen en allergenen treffen we zo min aan in de lucht, net als fijnstof.
Slechte lucht kan niet alleen luchtwegproblemen veroorzaken, maar ook allergieën, vermoeiheid, geïrriteerde slijmvliezen, hoofdpijn, duizeligheid, astma en hart- en vaatziekten.
Welke verontreinigende stoffen kunnen er in de lucht zitten?
Winkelcentra zijn op zichzelf staande ecosystemen. Doordat ze zich vaak op drukke verkeersassen bevinden, komen er vaak uitlaatgassen van buitenaf in de binnenlucht terecht, maar ook binnen wordt de lucht vervuild door de activiteiten, het interieur en de mensen zelf.
Vervuilde filters of slecht onderhoud van het ventilatie-, verwarmings- en airconditioningsysteem kunnen bovendien de ontwikkeling van schimmels en bacteriën bevorderen, en ze vervolgens door het hele gebouw verspreiden.
Deze stoffen vervuilen de binnenlucht
Terug naar bovenWaarom is de luchtkwaliteit in shopping centers zo belangrijk?
Winkelcentra worden bezocht door volledige gezinnen, inclusief meer kwetsbare personen zoals ouderen, zwangere vrouwen of kleine kinderen, en dat voor meerdere uren aan één stuk. Om nog maar te zwijgen over de honderden personeelsleden die werken in de shopping centers.
Zeker op drukkere momenten zoals weekends, de eindejaarsfeesten of tijdens de solden zijn shopping centers verzamelplaatsen voor bijzonder veel mensen op een relatief kleine oppervlakte en dus ook mogelijke broedplaatsen voor ziekmakers.
De gevolgen van slechte lucht in winkelcentra
De gevolgen van slechte luchtkwaliteit in drukbezochte plaatsen zoals een winkelcentrum zijn te voelen op vlak van gezondheid en psychisch welzijn, maar ook economisch.
Op korte termijn
Bezoekers en personeelsleden kunnen last krijgen van lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, vermoeidheid, concentratieproblemen, duizeligheid, misselijkheid, en irritatie van ogen, neus en keel. Slechte ventilatie en aanwezigheid van chemische stoffen en fijnstof zijn vaak de oorzaak van wat ook "sick building syndrome" wordt genoemd.
Voor gevoelige mensen kunnen deze klachten ernstiger zijn, zoals allergieën of astma-aanvallen. Daarnaast verhoogt slechte ventilatie het risico op verspreiding van besmettelijke ziektes zoals verkoudheden, griep of covid.
Op lange termijn
Langdurige inademing van vervuiling, bijvoorbeeld bij werknemers, kan leiden tot ernstige ziekten zoals chronische longaandoeningen, hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker. Vooral fijnstof en chemische stoffen zoals benzeen en formaldehyde zijn gevaarlijk.
Naast lichamelijke klachten zijn ook de psychologische en economische gevolgen niet te onderschatten. Slechte luchtkwaliteit kan stress en ontevredenheid veroorzaken bij zowel bezoekers als werknemers. Dit leidt tot kortere winkelbezoeken, minder klanten, meer ziekteverzuim en verminderde productiviteit, met inkomstenverlies tot gevolg.
Terug naar bovenHoe hebben wij de luchtkwaliteit in winkelcentra getest?
Net zoals bij het onderzoek naar de luchtkwaliteit in ziekenhuizen, hebben wij in het najaar van 2025 mystery shoppers op pad gestuurd met een apparaat om de CO₂-concentratie te meten. Zij hebben daarmee de 25 grootste overdekte winkelcentra van België bezocht:
- 10 in Vlaanderen: Shopping Center Den Tir en Stadsfeestzaal Shopping Center in Antwerpen, Shopping 1 in Genk, Promenade in Kapellen, Ring Shopping Kortrijk Noord en K in Kortrijk, M2 in Maasmechelen, Ninia Shopping in Ninove, Waasland Shopping Center in Sint-Niklaas, Wijnegem Shop Eat Enjoy in Wijnegem.
- 5 in Brussel: Basilix Shopping, City 2, CenterDocks Bruxsel, Westland Shopping Center, Woluwe Shopping Center.
- 10 in Wallonië: Grands Prés in Bergen, Rive Gauche en Ville 2 in Charleroi, Shopping Les Bastions in Doornik, L'Esplanade in Louvain-La-Neuve, Belle-Île en Médiacité in Luik, Shopping Cora Messancy in Messancy, Centre Commercial de Nivelles in Nijvel, Shopping Center Douaire in Ottignies.
Voor onze metingen gebruikten de anonieme onderzoekers een professioneel, draagbaar toestel (Testo 315-3). Dat apparaat is eenvoudig in gebruik: elke 30 seconden toont het automatisch de CO₂-concentratie in ppm op het scherm. Het toestel werd eerst geijkt met een meting in de buitenlucht (waar de CO₂-concentratie rond de 500 ppm ligt).
Onze testers liepen zo discreet mogelijk rond, met duidelijke instructies om de waarden niet te beïnvloeden (bv. niet dichtbij deuren of ramen, niet op gezichtshoogte). Metingen werden pas genoteerd als ze enkele minuten stabiel waren, en ook het aantal aanwezige personen en het geschatte oppervlak werd telkens genoteerd, om een idee te krijgen van de bezettingsgraad van de ruimtes.
Waarom de CO₂-concentratie meten?
Rechtstreeks de hoeveelheid virussen, bacteriën en verschillende vervuilende stoffen in de lucht meten, is lastig. CO₂ (koolstofdioxide), dat we uitademen, is daarentegen veel eenvoudiger te meten. De hoeveelheid CO₂ in een ruimte hangt af van het aantal mensen, hun activiteiten, en hoe goed de ruimte wordt geventileerd.
Door de CO₂-concentratie te meten, krijgen we dus een goed idee van de luchtkwaliteit in een afgesloten ruimte. Een hoge CO₂-waarde wijst op onvoldoende ventilatie en luchtverversing. Hoe slechter de ventilatie, hoe groter het risico dat virussen, bacteriën, chemische of schimmels zich ophopen in de lucht.
Ook CO₂ zelf kan bij hoge waarden klachten veroorzaken. Vanaf 1 000 ppm kunnen mensen last krijgen van hoofdpijn, vermoeidheid, verlaagde concentratie, en andere symptomen van "sick building syndrome". Het is dan ook aan te raden om CO₂-concentraties onder deze drempel te houden door voldoende te ventileren of een luchtzuiveringstoestel te gebruiken.
Terug naar bovenWelke normen gelden er voor de kwaliteit van binnenlucht?
Aan welke normen de luchtkwaliteit binnenin winkelcentra moet voldoen, wordt bepaald door:
- de Codex over het welzijn op het werk, die momenteel al geldt op de werkvloer, dus ook voor personeel in winkels en horecazaken
- de ventilatiewet of wet op de binnenluchtkwaliteit (QAI), die vanaf 1 januari 2027 stapsgewijs wordt ingevoerd voor gesloten publiek toegankelijke ruimtes
In goed geventileerde ruimtes mag de maximale CO₂-concentratie niet hoger zijn dan 900 ppm, wat overeenkomt met een minimaal ventilatiedebiet van 40 m³/uur/persoon, waarvan 25 m³/uur/persoon afkomstig moet zijn van verse buitenlucht.
CO₂-waarden tussen 900 en 1200 ppm wijzen op minder goede ventilatie en vereisen extra verse luchttoevoer, bijvoorbeeld door te verluchten. Vanaf 1 200 ppm is de ventilatie ongeschikt.
Onvoldoende ventilatie in winkelcentra
In maar liefst 18 van de 25 bezochte winkelcentra werd op één of meerdere plekken een CO₂-waarde boven de 900 ppm gemeten.
In welke winkelcentra adem je slechte lucht?
Terug naar boven
In slechts een kwart van de bezochte winkelcentra (7 van de 25) lijkt de algemene luchtkwaliteit goed. In 18 van de 25 bezochte winkelcentra werd op één of meerdere plekken een CO₂-waarde boven de 900 ppm gemeten, en in bijna de helft (12 van de 25) schoot de CO₂ op minstens twee locaties boven de 1 000 ppm.
Deze metingen moeten wel worden gerelativeerd: ze werden immers uitgevoerd op weekdagen. Als we ze op drukke dagen zoals in het weekend of tijdens de solden hadden gedaan, zouden waarschijnlijk álle shopping centers te hoge CO₂-waarden hebben.
Kortom, er is een algemeen probleem met de luchtverversing in winkelcentra, wat problematisch kan zijn voor het personeel en mensen met luchtwegproblemen, en sick building syndrome kan veroorzaken. Een duidelijk signaal dat er nood is aan efficiënte mechanische ventilatiesystemen, zoals binnenkort vereist door de wetgeving voor binnenluchtkwaliteit (QAI).
Geen enkel winkelcentrum toont trouwens zijn CO₂-waarden op een scherm, waardoor het als bezoeker onmogelijk is om de luchtkwaliteit in te schatten.
Beste ventilatie aan ingang en in centrale gangen
De laagste CO₂-waarden hebben we gemeten bij de ingangen. Dit is te danken aan de automatische deuren die vaak opengaan, waardoor buitenlucht naar binnen kan en vervuiling wordt verdund.
Uitzondering is Woluwe Shopping Center, waar de ingang in verbinding staat met een parkeergarage en hoge waardes (1 000 ppm) vertoonde. Waasland Shopping Center, Rive Gauche en Shopping Center Douaire hadden eveneens hogere waardes (boven 900 ppm).
Ook de centrale gangen hebben lage CO₂-waarden, vergelijkbaar met de inkomhallen, omdat het open ruimtes zijn.
Ventilatie is problematisch in winkels en eetzones
Bijna een derde van de onderzochte winkels had gemiddelde CO₂-waarden boven de 900 ppm, waarvan 14 winkels zelfs boven 1 000 ppm, met uitschieters tot meer dan 1 200 ppm. Dit kan problemen geven voor het personeel dat er de hele dag werkt en voor gevoelige klanten.
Mogelijke oorzaken van zulke hoge CO₂-concentraties zijn drukte, gebrekkige ventilatie of te weinig verse lucht, zelfs met openstaande deuren.
Ook in eetzones en horecazaken werden in 14 van de 25 centra waarden boven 900 ppm gemeten, en bij 9 van de 25 zelfs boven 1 000 ppm, met uitschieters tot wel 1 300 ppm. Doordat mensen langer aan tafel zitten, stijgt het CO₂-niveau extra snel. Omdat mensen hier praten en zich verplaatsen, is het risico op besmetting met ziektekiemen ook groter.
Slechtste ventilatie in de toiletten
In de toiletten werden CO₂-concentraties tot wel 1 720 ppm gemeten. Door de kleine ruimtes stijgt het CO₂-gehalte er snel, ondanks ventilatiesystemen. Ook de dampen van schoonmaakmiddelen kunnen er voor problemen zorgen.
De toiletten waren daarmee de slechtste van alle gemeten locaties. In 13 winkelcentra lagen de CO₂-waardes in de toiletten boven de 900 ppm, in 9 daarvan zelfs boven de 1 000 ppm.
- Vermijd piekuren en drukke weekends om te gaan shoppen. De lucht is op zijn best 's ochtends, als de winkels net openen.
- Ga regelmatig even naar de centrale gangen voor frissere lucht. Door het grote luchtvolume is de lucht er minder vervuild.
- Merk je een "drukkende" warmte of muffe lucht op in een winkel of horecazaak, blijf je daar beter niet te lang. Hoe kleiner en drukker de winkel, hoe groter de kans op slechte luchtkwaliteit. Ook overvolle en rumoerige eetzones hebben vaak slechte lucht.
- Gevoelige mensen vermijden overdekte winkelcentra beter in de winter en tijdens een griepepidemie. Wil je toch gaan, draag dan een FFP2-masker ter bescherming.