Dossier

Afschakelplan elektriciteit: wat je erover moet weten

15 oktober 2018

15 oktober 2018
Als het deze winter erg koud wordt, kan het licht (even) uitgaan. De stroomcapaciteit in ons land is dermate gedaald dat grote piekverbruiken voor problemen kunnen zorgen. Vier jaar nadat het risico zich voor het eerst stelde, is de kwestie van het stroomtekort opnieuw brandend actueel. Zijn er oplossingen? Word ik getroffen door het afschakelplan?

Stroomtekort

In ons land piekt het stroomverbruik op een koude avond in november tot ruim 13 gigawatt. Normaal gezien vormt dat geen probleem: kerncentrales, hernieuwbare energiebronnen (wind, zon, biomassa), gascentrales, e.a. zijn samen goed voor zo’n 20 gigawatt geïnstalleerde productiecapaciteit.

Zes kernreactoren (tijdelijk) buiten dienst

Het probleem is evenwel dat een behoorlijk deel van deze capaciteit niet beschikbaar is, met name de nucleaire: maar liefst zes van de zeven kernreactoren zijn op dit moment buiten dienst omwille van onderhoud of herstellingswerken.

Het gaat om Tihange 2 (betondegradatie, voorziene heropstart juni 2019), Thihange 3 (betondegradatie, voorziene heropstart maart 2019), Doel 1 (lek koelwatercircuit vastgesteld in april, voorziene heropstart 10 december 2018), Doel 2 (uit voorzorg gesloten na de vaststellingen in Doel 1, voorziene heropstart 31 december 2018) en Doel 4 (betonrot, voorziene heropstart 15 december 2018). Tihange 1 krijgt bovendien sinds half oktober een geplande onderhoudsbeurt van een maand, waardoor we het tot half november met slechts 1 actieve kernreactor moeten stellen, Doel 3, ofwel slechts 1/6e van de totale nucleaire capaciteit. Dat is ongezien.

Geen aangepaste alternatieven als gevolg van non-beleid

Ons land haalt zo’n 40% van zijn stroom uit kerncentrales, en staat daarmee wereldwijd in de top 10 van landen die meest afhankelijk zijn van kernenergie. Alternatieven zijn er wel, zoals energie afkomstig van wind en zon waar de afgelopen jaren sterk in geïnvesteerd is, maar deze bieden geen oplossing voor de donkere, windstille momenten en energieopslagsystemen staan op dit moment nog in de kinderschoenen.

Gasgestookte centrales bieden wel een oplossing en bovendien zijn ze compatibel met hernieuwbare energie doordat ze flexibel kunnen worden opgestart en uitgezet, terwijl kerncentrales continu moeten blijven werken. Verschillende onafhankelijke studies (zoals van hoogspanningsnetbeheerder Elia of het Federaal Planbureau), gaven eerder aan dat een kernuitstap enkel mogelijk gemaakt kan worden door te investeren in duurzame energiebronnen én in gasgestookte centrales om de kernuitstap op te vangen. Begin 2018 bereikten de verschillende overheden in ons land een akkoord over het energiepact (3 jaar na de vooropgestelde datum) en werd bevestigd dat de kernuitstap zou worden opgevangen door nieuwe gascentrales.

Echter werd de wet op de kernuitstap voor het eerst in 2003 al aangenomen, en had men dus eigenlijk al veel langer werk moeten maken van vervangingscapaciteit. Maar die investeringen lieten en laten nog steeds op zich wachten. De reden? Door de kernuitstap steeds in twijfel te trekken (tot op de dag van vandaag!), creëert men onzekerheid waardoor de broodnodige investeringen (in bv gascentrales) steeds op de lange baan worden geschoven. Daardoor blijven we afhankelijk van oude kerncentrales, die weliswaar goedkope stroom produceren doordat ze al lang afgeschreven zijn, maar tevens het einde van hun levensduur zien naderen. Hierdoor moeten ze voortdurend worden opgelapt, waardoor ze meer stilliggen dan dat ze draaien.

Stroom invoeren: slechts gedeeltelijke oplossing

Een gedeeltelijke oplossing is stroom in te voeren vanuit onze buurlanden. Recent is de maximale capaciteit die we kunnen invoeren opgetrokken tot 5,5 gigawatt (tegen 2020 zal ze zelfs stijgen tot 6,5 gigawatt), waarvan het grootste deel afkomstig uit Frankrijk en Nederland.

Het probleem is evenwel dat zij deze stroom bij een stevige winterprik wellicht zelf nodig zullen hebben. Elia, de beheerder van het Belgische hoogspanningsnet, vreest vooral de koude, windstille dagen (dus zonder windenergie), in combinatie met koude temperaturen in het zuiden van Frankrijk. Als in steden zoals Marseille deze winter ook de verwarming fors aan moet, betekent dat een gigantisch extra verbruik, waardoor er in Frankrijk geen overschot aan elektriciteit is dat eventueel aan ons land kan worden geleverd.

Bevoegd Belgisch minister van Energie Marghem ondertekende ondertussen een samenwerkingsakkoord met Duitsland, dat steun belooft te bieden wanneer ons land met een tekort wordt geconfronteerd. Tussen Duitsland en België bestaat op dit moment echter nog geen directe interconnectie (die is wel voorzien in 2020), dus die invoer moet sowieso verlopen via Nederland of Frankrijk.

Afschakelplan

Al meermaals is aangekondigd dat je, wanneer er een stroomtekort is, mogelijk een tijdlang zal worden afgeschakeld van het net. Echter is het risico op een afschakeling nooit eerder zo groot geweest. Dit is evenwel slechts de laatste ingreep.

De bevolking zal op voorhand worden geïnformeerd. Je weet dus tijdig dat je het een paar uur zonder stroom zult moeten stellen, zodat je je kunt voorbereiden.