Nieuws

Arseen in rijst: moeten we ons zorgen maken?

17 februari 2023
rijst

Rijst bevat arseen. We hebben de meest recente Europese studies geanalyseerd en tests uitgevoerd in laboratoria om de aanwezigheid ervan te meten in meer dan 200 producten op basis van rijst en granen. Dit zijn de resultaten van onze tests en de aanbevelingen van onze experts.

Wat is arseen?

Arseen is een zwaar metaal dat voorkomt in verschillende anorganische en organische vormen. Deze vormen komen dan weer in onze omgeving voor, zowel vanuit de natuur als door menselijke activiteit.

De anorganische vormen van arseen zijn giftiger dan organische arseen.

Waarom zit er arseen in rijst?

De rijst die wij eten en de producten die daarvan zijn afgeleid, kunnen dus arseen bevatten. In rijst en producten op basis van rijst zit meer anorganische arseen in vergelijking met andere voedingsmiddelen, omdat de rijst arseen opneemt via uit de bodem en uit irrigatiewater.

Hoe komt er nog arseen in onze voeding?

  • Algen kunnen arseen opnemen. Dit proces is de belangrijkste oorzaak van het voorkomen van arseen in het milieu.
  • Arseen en substanties die arseen bevatten zijn gebruikt als bewaarmiddelen voor hout, als pesticiden en als additieven in dierenvoeding. In sommige landen die geen lidstaat zijn van de Europese Unie gebeurt dit nog steeds.
  • Arseen en substanties die arseen bevatten worden gebruikt in de industrie en in medicijnen.

Volgens een rapport van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) in 2021 zijn dit de belangrijkste factoren die ervoor zorgen dat we worden blootgesteld aan arseen: rijst, producten op basis van rijst, granen, producten op basis van granen (zonder rijst) en drinkbaar water.

Resultaten van onze test van producten op basis van rijst

We hebben 235 voedingsproducten geanalyseerd, waaronder voornamelijk rijst en producten op basis van rijst, en ook enkele op basis van granen, waarvan 96 gekocht in België en 139 gekocht in Spanje. We hebben ze naar het labo gestuurd om het gehalte aan anorganische arseen te meten.

De geanalyseerde producten

  • Rijst: basmatirijst, bruine rijst, langkorrelrijst, rijst met een korte korrel, voorgekookte rijst, gestoomde rijst.
  • Ontbijtgranen
  • Rijstwafels
  • Brood en crackers
  • Oosterse pasta (noedels)
  • Rijstdrank
  • Babyvoeding (instant granen, babyvoeding in potjes)
  • Producten op basis van andere granen dan rijst

Welke producten op basis van rijst bevatten het meeste arseen?

De mate waarin de aanwezigheid van arseen in onze tests werd vastgesteld, ligt in lijn met de waarden van de EFSA en van andere Europese instanties die werken rond voedselveiligheid.

Uit de meeste tests blijkt ook dat rijstkoeken of rijstwafels de hoogste concentraties aan arseen bevatten. Ook bij sommige algen die populair zijn in alternatieve diëten blijkt dit vaker het geval. Ook in bruine rijst zien we een hoger gehalte aan arseen.

Is arseen gevaarlijk voor de gezondheid?

Als je voor langere tijd bent blootgesteld aan een hoog gehalte aan anorganisch arseen (bv. via drinkwater of voeding), dan zijn de eerste symptomen doorgaans zichtbaar op de huid.

Wat houdt dit in:

  • verandering van pigmenten
  • harde, verhoornde pukkels of vlekken op de huid, vaak op handpalmen of de voetzool (hyperkeratose).

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is dit het gevolg van minimaal vijf jaar blootstelling en kan het een voorloper zijn van huidkanker.

Nieuwe bevindingen wijzen op negatieve effecten op de ontwikkeling van de foetus en van de zuigeling, met name een lager gewicht bij de geboorte. Bijkomend onderzoek moet uitwijzen wanneer de blootstelling aan arseen in deze gevallen gevaarlijk wordt.

Weet ook dat het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) arseen en de bestanddelen van arseen hebben geklasseerd als kankerverwekkend voor de mens

Hoe dan ook tonen onze tests en de resultaten van andere tests aan dat er niet meteen ernstige problemen opduiken als je via je voeding wordt blootgesteld aan anorganische arseen. Het moet dus geen reden tot ongerustheid zijn als je, als volwassene, voldoende gevarieerd eet.

Enige oplettendheid is geboden als je voeding voor een groot deel bestaat uit rijst. In dat geval kan je geregeld de innamelimieten van de EFSA overschrijden. Paradoxaal genoeg zou dit dus meer het geval zijn bij mensen die net een bepaald dieet volgen of bepaalde voeding moeten vermijden, dan bij mensen die zich geen specifiek dieet opleggen. Dit is vooral zo doordat producten als bruine rijst of rijstkoeken, die vaak deel uitmaken van bepaalde diëten, volgens de verschillende analyses het meeste arseen bevatten.

Welke bevolkingsgroepen zijn kwetsbaar voor arseen?

  • Volwassenen: Alle volwassenen voor wie rijst de basis is van hun voeding, lopen het risico om de limiet te overschrijden, zeker als ze ook nog andere producten op basis van rijst gebruiken.
  • Jongeren: Het risico om te veel arseen op te nemen is omgekeerd evenredig aan het lichaamsgewicht. Jongeren (gemiddeld gewicht 52 kg) lopen dus een iets groter risico dan volwassenen. Maar net zoals bij volwassen, zo lang hun dieet niet rijst gebaseerd is, is er geen reden tot bezorgheid.
  • (Kleine) kinderen: Bij kinderen is er niet veel nodig om de referentiewaarden te overschrijden. De waarde zal ook sneller worden overschreden als het kind meer dan één product op basis van rijst eet.
  • Baby's: Het klassieke voedingspatroon van een baby is vaak gebaseerd op babyvoeding uit potjes en instant bereidingen met granen. Die eerste groep geeft geen problemen, maar we hebben wel arseen teruggevonden in instant granen. Zelfs al is de concentratie aan anorganische arseen lager dan in andere voeding, toch is 50 gram instant granen (of 2 porties volgens de verpakking) al voldoende om de opnamelimiet te overschrijden.  

De hoeveelheid arseen in rijst verminderen

Welke rijst bevat het minst arseen?

Het polijsten van bruine rijst tot witte rijst vermindert de hoeveelheid arseen substantieel aangezien het arseen vooral in het bruine kaf zou zitten.

Volgens de rapporten van het Europees Voedselagentschap en van een onderzoek in Catalonië bevatten rijstwafels een grote hoeveelheid anorganisch arseen, en dit wordt bevestigd door de resultaten van onze tests.

We hebben geen verontreiniging door arseen vastgesteld in andere productcategorieën zoals voeding in potjes voor baby's of in rijstdrank. Dat laatste is op zich geen verrassing, aangezien er maar een zeer beperkte hoeveelheid rijst in dergelijke drank zit.

Kun je arseen verwijderen door de rijst te spoelen?

De manier waarop je je voeding klaarmaakt kan de hoeveelheid arseen in de uiteindelijke maaltijd zowel verlagen als verhogen.

Als je de rijst spoelt voordat je hem kookt en vervolgens kookt in veel water, zal het arseengehalte dalen.

Als je daarentegen gecontamineerd water gebruikt, zal zo goed als al het arseen dat in het kookwater zit terug worden opgenomen door de rijst.

Een evenwichtige voeding is essentieel

In het algemeen bevelen wij vooral een gevarieerd, evenwichtig voedingspatroon aan, waarin de verschillende soorten voeding zitten, met inbegrip van granen, maar zonder een bepaald voedingsmiddel extreem veel te eten.

In het geval van baby's is het belangrijk dat instant granen worden gecombineerd met andere babyvoeding, waarbij die granen worden beperkt tot 1 portie per dag.

Testaankoop vraagt beter onderzoek naar arseen in voeding door Europese autoriteiten

Wij vragen dat de Europese autoriteiten:

  1. Het onderzoek verderzetten opdat de onderzoeksmethoden op punt kunnen worden gezet om de aanwezigheid van arseen te kunnen meten.
  2. Verder onderzoek opzetten om beter te begrijpen hoe het bereiden en wijzigen van voeding een effect heeft op de aanwezigheid van arseen in de voeding.
  3. Meer gegevens verzamelen over de consumptie van arseen en over de aanwezigheid ervan in de voeding om zo de gevolgen van blootstelling aan arseen via voeding beter te kunnen beoordelen

Conclusie: arseen in voeding is niet gevaarlijk als je voldoende gevarieerd eet

De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) heeft grenswaarden vastgesteld voor de dagelijkse inname van arseen: per dag wordt het best niet meer dan 0,3 tot 8 µg per kilogram lichaamsgewicht opgenomen.

De aanbevelingen moeten met de nodige voorzichtigheid worden aangenomen. De hoeveelheid arseen in een bepaald type voeding is immers niet constant, aangezien de concentratie van arseen in de bodem en water kan variëren afhankelijk van het moment, de plaats en de weersomstandigheden. Daarnaast is ook de mate waarin het arseen wordt opgenomen niet altijd constant.

Al zien we wel dat er steeds dezelfde producten opduiken met de hoogste concentratie arseen: bruine rijst en rijstwafels.