Voeding en gezondheid onder de loep van logo TA
Nieuws

Te veel geheimzinnigheid rond coronacontracten

20 november 2020

België heeft ingetekend op de aankoop van het BioNTech/Pfizer-vaccin. Daarmee heeft ons land al opties op drie verschillende coronavaccins. Een goede zaak, maar over de concrete afspraken in de contracten tasten we in het duister. Onaanvaardbaar, aangezien de belastingbetaler opdraait voor de kosten.

Reeds in een vroege fase zat de Europese Commissie aan tafel met de koplopers onder de vaccinontwikkelaars. Europa onderhandelt immers voor alle lidstaten samen. Een goede zaak, want met grotere bestellingen kunnen betere prijzen en voorwaarden bedongen worden. Eens een contract is afgesloten, heeft elke lidstaat vijf werkdagen de tijd om te beslissen om hierin mee te gaan.

België tekende zo al in op contracten met AstraZeneca, Johnson&Johnson en nu ook BioNTech/Pfizer. Over de inhoud van die contracten weten we vrijwel niets, enkel hoeveel dosissen er voor ons land beschikbaar zijn. Nochtans is het de belastingbetaler die opdraait voor de kosten en dus ook recht heeft op transparantie.

Lees meer in ons dossier coronavaccins

Veel rek op prijzen

In zulke contracten wordt onder meer bepaald welk bedrag Europa op tafel zal leggen als voorinvestering. Ook andere voorwaarden, bijvoorbeeld over de vraagprijs of de aansprakelijkheid, worden in dit contract vastgelegd.

Hoeveel we uiteindelijk voor de vaccins zullen betalen, blijft een goed bewaard geheim. Er circuleerden de afgelopen maanden verschillende aankondigingen en prijsberekeningen, gaande van zo’n € 6 voor het vaccin van Oxford University/AstraZeneca tot € 58 à 67 voor dat van Moderna, beide voor de twee dosissen die nodig zijn. Terwijl sommige bedrijven hun vaccin willen aanbieden tegen de kostprijs, mikken andere firma’s duidelijk op winst. Enkel over het vaccin van Oxford University/AstraZenaca onthulde minister De Block een richtprijs in het parlement. Hoe lang die prijs blijft gelden en of er afspraken zijn gemaakt voor latere prijszetting, is niet geweten.

In de apotheek zul je weliswaar niets moeten betalen; de vaccins worden volledig terugbetaald door de ziekteverzekering. Betekent dit dan dat het coronavaccin volledig gratis is voor de bevolking? Neen, integendeel. Voor klassieke geneesmiddelen betalen we al tweemaal, maar met de kaarten die nu op tafel liggen, zullen we voor de coronavaccins mogelijk driemaal betalen.

Recht op informatie

In de contracten staat bijvoorbeeld ook wie opdraait voor de kosten als er problemen ontstaan met het vaccin, nadat het op de markt komt. Uit een uitgelekte nota blijkt dat farmabedrijven ervoor lobbyen om hun aansprakelijkheid voor de kandidaat-vaccins door te schuiven naar de overheden. Met succes zo blijkt: overheden lijken bereid op te draaien voor de kosten van eventuele schadeclaims voor ernstige bijwerkingen die pas na langere tijd optreden, mits de firma de prijs binnen de perken houdt toch. Maar wat hierover precies is afgesproken met de verschillende firma's, is eveneens geheim.
 
Zulke documenten over prijsafspraken en aansprakelijkheid zouden openbaar moeten zijn. Burgers hebben recht deze informatie. Niet alleen wordt er in hun naam onderhandeld, er gaan ook miljarden euro’s aan overheidsgeld naar de ontwikkeling en productie van deze vaccins.
 
Bovendien kan al deze geheimzinnigheid het vertrouwen van de bevolking ernstig ondermijnen en er zelfs toe leiden dat burgers hun vertrouwen in de werkzaamheid en veiligheid van huidige en toekomstige vaccins verliezen.

Belastingbetaler sponsort

Doordat de ontwikkeling van de coronavaccins in deze uitzonderlijke omstandigheden erg versneld moet gebeuren en farmabedrijven daardoor meer financiële risico's moeten nemen, deelt Europa het risico van de investeringen die fabrikanten op voorhand moeten doen om straks op grote schaal een coronavaccin af te leveren. Europa heeft daarvoor stevige subsidies vrijgemaakt: maar liefst 2,7 miljard euro. 

Bovendien steunt men bij de ontwikkeling van de coronavaccins op onderzoek dat in het verleden al is gebeurd, dikwijls (deels) met publiek geld. Zo maakte Johnson & Johnson voor zijn vaccin gebruik van dezelfde technologie als het ebolavaccin, dat destijds stevige subsidies kreeg. Het vaccin van AstraZeneca werd ontwikkeld aan de Universiteit van Oxford, en dat van Moderna werd quasi volledig betaald met Amerikaans belastinggeld.

Wij vinden dat aan deze investeringen voorwaarden gekoppeld moeten worden. Zulke voordelen voor farmabedrijven moeten zich op zijn minst vertalen in betaalbare vaccins en transparantie over de gemaakte afspraken.