Dossier

Als je je levenseinde wilt voorbereiden

29 oktober 2019
je levenseinde voorbereiden

29 oktober 2019
Je kunt de regie van je levenseinde tot op zekere hoogte zelf in handen nemen, zowel wat je lichaam betreft als je bezittingen. Van de voorafgaande negatieve wilsverklaring en de expliciete toestemming tot orgaandonatie tot de schenking en het testament.

Nu beslissen over je lichaam later

Wij lichten zes wilsverklaringen toe waarmee je schriftelijk kunt vastleggen wat er later, wanneer je het zelf niet meer kunt uiten, met je lichaam moet gebeuren. Wanneer je zwaar ziek wordt of na je overlijden.

 

Voorafgaande negatieve wilsverklaring

Wat? 

Je bepaalt nu welke behandelingen of onderzoeken je niet wilt ondergaan als je later heel ernstig ziek bent maar niet meer in staat om dat uit te drukken, bv. omdat je een hersenbloeding hebt opgelopen, dementerend bent of in coma ligt. Het kan bv. gaan om antibiotica, een opname in een ziekenhuis, kunstmatig toedienen van voeding en vocht, reanimatie, kunstmatige beademing, chemotherapie, intensieve zorg, een CT-scan, een NMR-onderzoek.

Hoe op te stellen? 

Je vindt een modeldocument op de website van LEIF (LevensEinde InformatieForum). 

Je vult het document het best in samen met een arts/zorgverlener. 

Je kunt een “vertegenwoordiger” aanduiden als je dat wenst. Die moet mee ondertekenen. Zo bepaal je zelf aan wie je de taak toevertrouwt om het document te laten toepassen wanneer het ogenblik is aangebroken. Als je niemand hebt aangeduid, mag iemand van je familie in jouw naam optreden, de wetgever heeft daar een rangorde voor voorgeschreven.

 
Voorafgaande wilsverklaring voor euthanasie

Wat? 

Je bepaalt nu dat je euthanasie wilt wanneer je later in een onomkeerbare coma terechtkomt en je dus niet meer in staat bent om dat te vragen. Lees goed: onomkeerbare coma is de voorwaarde; het document zal dus van nul en generlei waarde zijn als je later bv. begint te dementeren. 

Hoe op te stellen? 

Je vindt een modeldocument op de website van de FOD Volksgezondheid

Je moet de verklaring in het bijzijn van twee meerderjarige getuigen opstellen en zij moeten mee tekenen. Ten minste één van hen mag geen erfgenaam en/of legataris zijn omdat de betrokkene anders materieel belang heeft bij je overlijden.

Wanneer je fysiek niet meer in staat bent om de verklaring te schrijven of te ondertekenen, moet een arts een medisch attest toevoegen, met onder meer de reden waarom je het niet zelf kunt doen.

Je moet alle ondertekenaars een origineel exemplaar van het document bezorgen. En je hebt een extra exemplaar nodig als je de verklaring op de gemeente wilt laten registreren.

Je kunt een vertrouwenspersoon toevoegen als het voor jou geruststellend is om te weten dat je op iemand zult kunnen rekenen wanneer het ogenblik is aangebroken om het document te laten toepassen. Het mag een van je getuigen zijn, maar niet de arts die je behandelt of bij wie je op consultatie bent geweest noch iemand van het verplegend of verzorgend team.

 
Actueel verzoek voor euthanasie

Wat?

Je bepaalt dat je nu euthanasie wilt omdat je ten gevolge van een ernstige en ongeneeslijke, door ongeval of ziekte veroorzaakte aandoening in een toestand bent beland die als medisch uitzichtloos wordt beschouwd en je ondervindt ondraaglijk fysiek of psychisch lijden dat niet kan worden gelenigd. 

Hoe op te stellen?

Je mag het zeer kort houden, zolang er maar ondubbelzinnig uit blijkt dat je wilt dat er euthanasie op je wordt toegepast en dat je het document dateert en ondertekent. Je vindt een voorbeeld op de website van LEIF.

Ben je nog geen 18 maar word je oordelingsbekwaam geacht (door een psycholoog of een kinderpsychiater), dan moeten je ouders zich schriftelijk akkoord verklaren met het verzoek. 

Als je niet in staat bent om het verzoek zelf te schrijven, mag je het door iemand anders op papier laten zetten, maar dat mag geen erfgenaam en/of legataris zijn want die kan materieel belang hebben bij je overlijden. Het is verplicht om dat in aanwezigheid van een arts te doen. 

 
Expliciete toestemming voor of weigering van orgaandonatie

Wat?

Je geeft nu expliciet de toestemming om na je overlijden organen beschikbaar te stellen voor transplantatie. Of je verzet je daar uitdrukkelijk tegen.

Hoe op te stellen?

Elke gemeente stelt daar een document voor ter beschikking.

Maar je bent niet verplicht om dat via de gemeente te doen. In feite volstaat elke ondubbelzinnige uiting, bv. in een niet-geregistreerde verklaring, een testament, een brief aan de familie. 

 
Afstaan van lichaam aan de wetenschap
Wat?

Je bepaalt nu dat je lichaam na je overlijden mag worden gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek. 

Hoe op te stellen?

De universiteit van je keuze zal je daar een modeldocument voor bezorgen. 

Je moet het in tweevoud invullen (één exemplaar is voor de universiteit bestemd, het andere voor jou).

 
Wilsverklaring over teraardebestelling
Wat?

Je bepaalt nu allerlei aspecten over het afscheid. Moet je stoffelijk overschot worden begraven of gecremeerd? Wat moet er in het laatste geval met de as gebeuren (begraven, urne in columbarium, uitgestrooid op strooiweide/zee/andere plaats …)? Volgens welke levensbeschouwing moet je afscheidsplechtigheid worden gehouden (katholiek, joods, islam …) of wil je helemaal geen afscheidsplechtigheid? Wil je je rustplaats in een specifieke gemeente? Je kunt daar nog verder in gaan en bv. de koffietafel regelen. 
Als je een uitvaartverzekering hebt gesloten, is het aan te raden om dat te vermelden. 

Hoe op te stellen?

Elke gemeente stelt daar een document voor ter beschikking.

 

Geldigheid

  • Het is evident dat je die verklaringen alleen kunt opstellen als je daar mentaal nog toe in staat bent.
  • Je kunt elke verklaring te allen tijde aanpassen of helemaal intrekken, althans zolang je in staat bent om die handeling bewust uit te voeren.
  • Zolang je je verklaring niet hebt ingetrokken, blijft ze onbeperkt geldig. Op één na. Momenteel is de voorafgaande wilsverklaring voor euthanasie slechts vijf jaar geldig. Daarna moet je ze vernieuwen als je bij dat eerder verzoek blijft. Ze wordt alleen automatisch verlengd mocht je op dat eigenste ogenblik niet meer in staat blijken om dat zelf te doen. Reeds in mei 2019 werd de wettelijke maximumduur herzien, maar de nieuwe regeling zal pas in werking kunnen treden als de modaliteiten in een Koninklijk Besluit werden vastgelegd. 

Tips

Als je de moeite neemt om wilsbeschikkingen op te stellen, is het uiteraard de bedoeling dat ze tijdig worden gevonden als het eenmaal zo ver is.

  • Alle documenten die rechtstreeks of onrechtstreeks relevant kunnen zijn voor je gezondheidstoestand, kun je door je huisarts en andere behandelende artsen in je medisch dossier laten opnemen. 
  • Breng op z’n minst je naaste familie of een goede vriend op de hoogte van je wensen. 
  • Voor diverse documenten bestaat de mogelijkheid om ze op de gemeente te laten registreren: voorafgaande wilsverklaring voor euthanasie, expliciete toestemming voor of weigering van orgaandonatie en wilsverklaring over teraardebestelling. Ze worden dan opgenomen in een elektronische nationale gegevensbank die zorgverleners kunnen raadplegen. 
  • Je kunt soms in het document zelf een vertrouwenspersoon aanduiden. Maar dat kun je evengoed in een apart document doen (voor een modeldocument: zie de website van de FOD Volksgezondheid).
  • Je kunt gratis een LEIF-kaart aanvragen. Dat is een initiatief van een Nederlandstalige organisatie, LEIF (LevensEinde InformatieForum). Als je zo’n kaart in je portefeuille hebt, weet men meteen welke documenten je hebt opgesteld en wie men in geval van nood kan contacteren. De kaart is geplastificeerd en zo groot als een bankkaart.