Waar staat België in de strijd tegen antibioticaresistentie?

Een wereldwijde bedreiging die alsmaar toeneemt

Onrustwekkend rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie

De nieuwe cijfers die de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) publiceerde, zijn bijzonder onrustwekkend. In 2023 werd één op de zes bacteriële infecties bij mensen wereldwijd veroorzaakt door bacteriën die resistent zijn tegen antibiotica. Tussen 2018 en 2023 steeg de antibioticaresistentie met meer dan 40% van de gemonitorde bacterie-antibioticacombinaties.

Grote verschillen tussen de regio’s

Binnen Europa zijn de cijfers iets beter: één op de tien bacteriële infecties bij mensen werd veroorzaakt door antibioticaresistente bacteriën.

Desondanks zijn er in de Europese Economische Ruimte jaarlijks nog altijd meer dan 35 000 sterfgevallen als een direct gevolg van antibioticaresistente infecties.

Welke gezondheids- en financiële gevolgen heeft antibioticaresistentie in België?

In België tellen we meer dan 600 jaarlijkse overlijdens. Vooral ouderen en heel jonge kinderen lopen risico. Het behandelen van resistente infecties en de gevolgen daarvan heeft ook een aanzienlijke kost.

Antibioticagebruik in België: verminderd maar nog steeds te hoog

Het onnodige gebruik van antibiotica is een belangrijke oorzaak voor antibioticaresistentie en de antibiotica die de meeste verantwoordelijkheid dragen voor antibioticaresistentie worden nog altijd te veel gebruikt.

Ons land heeft op dat vlak geen al te beste reputatie: ons land is binnen de EU één van de grootste antibioticaverbruikers in de ambulante zorg (m.a.w. buiten het ziekenhuis) .

Het was dan ook een goede zaak dat de overheid een nationaal plan heeft opgemaakt om concrete acties tegen antibioticaresistentie op de agenda te plaatsen. Dat plan gold voor de periode 2020-2024 met een pakket aan doelstellingen gericht op zowel gebruik bij mensen als bij dieren.

Wat zegt de evaluatie van het nationaal plan 2020-2024?

De studiedienst van de onafhankelijke ziekenfondsen evalueerde onlangs enkele doelstellingen van dit antibioticaplan en van de Nationale Raad voor Kwaliteitspromotie (een commissie binnen het Riziv die tot taak heeft de kwaliteit van de zorg te verbeteren en indicatoren uit te werken).

Het antibioticagebruik in de ambulante zorg in ons land is wel gedaald, maar deze daling is onvoldoende om de vooropgestelde doelstellingen te halen.

Hetzelfde geldt voor het gebruik van tweedelijnsantibiotica, dat zijn antibiotica die gebruikt worden wanneer de standaardbehandeling niet of onvoldoende werkt.

Antibioticagebruik in de ambulante zorg: doelstellingen versus realiteit

Antibioticagebruik in ziekenhuizen: evolutie moeilijk te beoordelen

Voor het gebruik van antibiotioca in ziekenhuizen stelde het antibioticaplan een geleidelijke daling van het totale antibioticaverbruik als ambitie voorop, maar het formuleerde geen concreet cijfer als doelstelling. De trends in ziekenhuizen zijn moeilijker te interpreteren, omdat het gebruik gemeten wordt op verschillende manieren die andere resultaten geven.

Een algemene daling lijkt zich niet af te tekenen. Een recente evaluatie van Sciensano voor de periode 2014-2024 toont vooral grote verschillen in antibioticagebruik tussen de ziekenhuizen. Die kunnen niet alleen verklaard worden door verschillen in patiëntenpopulatie tussen de ziekenhuizen.

Verpakkingsomvang van antibiotica en beoogde overstap naar aflevering per eenheid

Antibioticaverpakkingen op de Belgische markt zijn vaak groter dan nodig is voor één behandeling. Dat vergroot het risico op restjes in de huisapotheek en dus op zelfmedicatie

Een van de doelstellingen in het actieplan was dan ook te werken aan meer aangepaste verpakkingen bij de apotheek of aan het afleveren van antibiotica per eenheid. Het is pas onlangs dat Minister Vandenbroucke concreet werk maakte van dit actiepunt. Een exacte datum waarop afleveren per eenheid ook effectief zal mogelijk zijn, is niet gekend, maar het zal alleszins pas ten vroegste vanaf april 2026 zijn.

Doelstellingen in het actieplan 2025-2026

Het nationale actieplan was bedoeld voor de periode 2020-2024 en die is dus al bijna een jaar "verstreken". De Federale Overheidsdienst Volksgezondheid communiceerde onlangs te werken aan een nieuw plan voor 2026-2030. Het uitwerken van zo’n plan gebeurt best volgens bepaalde criteria.

Een recente wetenschappelijke studie gepubliceerd in de Lancet Infectious Diseases evalueerde wereldwijd de kwaliteit van de actieplannen tegen antibioticaresistentie aan de hand van 54 parameters.

De onderzoekers stelden een rangschikking op van meer dan 100 landen wereldwijd. Ons land staat op de 23e plaats met een score van 63 achter onze buurlanden Duitsland, Frankrijk en Nederland, de meeste Scandinavische landen en zuiderse landen zoals Italië en Spanje, maar vóór Luxemburg, Portugal en de vroegere landen van het oostblok. Werk aan de winkel dus voor het volgende plan.

Hoe kun jij bijdragen aan een verantwoord gebruik van antibiotica?

Draag in afwachting zelf je steentje bij aan een verantwoord gebruik van antibiotica. Lees de tips op onze website of op de overheidssite Praat over antibiotica.