Dossier

Eerste hulp bij brandwonden

26 september 2022
Brandwonden

Brandwonden zijn één van de vaakst voorkomende verwondingen bij ongevallen thuis. Helaas is het nog niet voor iedereen duidelijk hoe je een brandwond moet verzorgen. Wij vertellen wat je wel en niet moet doen als iemand zich verbrandt. Sowieso koel je elke brandwond eerst 10 tot 20 minuten onder stromend water.

Hoe brandwonden verzorgen?

Brandwonden voorkomen is beter dan genezen. Als je echter toch een brandwond oploopt, is het belangrijk dat je deze goed verzorgt. Lichte brandwonden kun je gerust zelf verzorgen. Bij ernstige brandwonden moet je daarentegen naar de huisarts, spoeddienst of een brandwondencentrum. Wij vertellen je hoe je de ernst van de zaak inschat en wat je te doen staat.

Waarom brandwonden koelen met lauw water?

Ongeacht de ernst van de verbranding is onmiddellijk koelen met lauw water belangrijk om de pijn te verzachten, de wonde te reinigen en het verbrandingsproces te stoppen. Je voorkomt zo dat de schade dieper in de huidlagen dringt. Doe dat het liefst onder stromend water, 10 tot 20 minuten lang.

Verwijder (als het veilig kan) ringen, horloges, armbanden of kledingstukken die kunnen gaan knellen als het verbrande gebied opzwelt. Als grote oppervlakken verbrand zijn, kan de douche van pas komen.

Gebruik echter geen ijs, en geen ijskoud water. Je wilt immers de wonde afkoelen, níet de persoon. Zeker onder de douche riskeert de gewonde anders onderkoeld te raken, en ijs kan vrieswonden veroorzaken. Water is dus in alle gevallen een goede start, daarna kun je inschatten welke verdere verzorging nodig is afhankelijk van de ernst van de brandwonden.

Welke brandwonden zijn er?

Er zijn verschillende gradaties in brandwonden. De ernst van een brandwond wordt bepaald door de diepte van de verwonding, afhankelijk van welke huidlagen beschadigd zijn. Bij oppervlakkige eerstegraads brandwonden is enkel de opperhuid (epidermis) geraakt, bij tweedegraads brandwonden zowel de opper- als de lederhuid (dermis).

Bij een zware derdegraads brandwonden reikt de schade tot de onderhuid (hypodermis) en mogelijk zelfs tot de onderliggende pezen en spieren. Het lijkt tegenstrijdig, maar derdegraads brandwonden zijn minder pijnlijk dan tweedegraads brandwonden. Doordat de zenuwen volledig vernietigd zijn, geven ze immers geen pijnsignalen meer door.

Hoe kleine, oppervlakkige brandwonden verzorgen?

Oppervlakkige brandwonden van de eerste en tweede graad die kleiner zijn dan een muntstuk van € 2 kun je gerust zelf thuis verzorgen, te beginnen met het koelen. Let op, vooral bij tweedegraads brandwonden is hygiëne erg belangrijk voor een vlotte genezing.

Kleine, oppervlakkige brandwonden genezen doorgaans spontaan na een paar dagen, zonder littekens. Je kunt een hydraterende crème smeren, maar je hoeft de wonde niet te bedekken met een verband of pleister. De eerste paar dagen kan een koud kompres of een milde pijnstiller op basis van paracetamol (ook verkrijgbaar in siroopvorm voor kinderen) de stekende pijn verlichten. Raadpleeg alsnog een arts als er pus verschijnt, als de wonde stinkt, als de lokale pijn toeneemt, of als de patiënt koorts heeft.

Tweedegraads brandwonden zijn meestal het pijnlijkst. Als ze niet te groot zijn, kun je ook deze zelf verzorgen. Bij twijfel raadpleeg je sowieso beter een arts. Hier is het risico op infectie immers al hoger. Een niet-klevend kompres en een elastisch verband kunnen helpen om de wonde schoon en vochtig te houden zodat ze sneller geneest. Gebruik geen pleisters en geen pluizende verbanden. Raak de wonde zo min mogelijk aan, en was en droog altijd je handen grondig voor je dat doet, bijvoorbeeld om het verband te vervangen. Omwille van het risico op infectie worden blaren beter niet opengeprikt.

Moet ik zalf smeren op brandwonden?

Smeer geen crèmes, olie, tandpasta, boter, bloem, mayonaise of andere huis-, tuin- en keukenmiddeltjes op een brandwond. Niet alleen voegen ze niets toe aan de genezing, ze kunnen de situatie zelfs nog verergeren en infectie veroorzaken. Ook zalfjes als Flamigel, Flaminal en Flammazine, die nochtans specifiek voor deze doeleinden worden verkocht, bieden geen meerwaarde voor kleine eerste- of tweedegraads brandwonden. Dat ze de huid sneller zouden doen genezen, is niet wetenschappelijk aangetoond.

Het is daarentegen wel erg belangrijk om brandwonden en littekens goed te beschermen tegen de zon. De verbrande huid is immers extra vatbaar voor zonnebrand, zelfs nadat ze genezen is. Dek de gevoelige huid af van hardnekkige zonnestralen, of gebruik een zonnecrème met SPF 50 of hoger.

Check zeker ook of je tetanusvaccinatie nog up-to-date is (niet langer dan tien jaar geleden). We denken bij tetanus vooral aan verroeste nagels of dierenbeten, maar ook bij tweede- en derdegraadsbrandwonden loop je risico op deze (mogelijk fatale) bacteriële infectie.

Wanneer naar de dokter met brandwond?

Is de brandwond groter dan een muntstuk van € 2, dan ga je het best langs een dokter. Hetzelfde geldt voor brandwonden op gevoelige lichaamsdelen zoals in het gezicht of wanneer er blaren ontstaan.

Is de brandwond zelfs groter dan de hand (van het slachtoffer), dan ga je meteen na het koelen naar de spoeddienst of het dichtstbijzijnde brandwondencentrum. Tijdens het vervoer bedek je de wonde losjes met een schone, natte doek. Ga de wond zeker niet omzwachtelen. Verbrand vel kan namelijk behoorlijk zwellen, waardoor de bloedtoevoer afgekneld kan raken. Je kunt ook huishoudfolie of een plastic zak gebruiken.

Hou er rekening mee dat kinderen en senioren een dunnere huid hebben, waardoor brandwonden dieper kunnen zijn. Bel in geval van twijfel de hulpdiensten (112), geef niets te drinken of te eten, en bedek het slachtoffer met een (overlevings)deken zodat hij of zij niet te fel afkoelt.