Nieuws

Einde terugdraaiende meter: geen juridische maar politieke en pragmatische oplossingen

29 januari 2021
zonnepanelen terugdraaiende teller

Op 14 januari 2021 kregen honderdduizenden eigenaars van zonnepanelen een ijskoude douche. Toen maakte het Grondwettelijk Hof brandhout van de terugdraaiende teller. Ondanks de uitdrukkelijke oproep van velen zal Test Aankoop niet naar de rechter stappen. De oplossingen liggen elders.

Wie vóór eind 2020 zonnepanelen plaatste, zou volgens het Vlaamse energiedecreet gedurende 15 jaar het voordeel genieten van een elektriciteitsmeter die terugdraait wanneer zijn zonnepanelen stroom op het net injecteren. Zelfs met een digitaal exemplaar, zij het dan virtueel.

Op die manier compenseer je wat je van het net moet halen als er weinig of geen zon is, en kun je het net gebruiken als een soort van batterij. Tegelijk moet je dan voor het gebruik van het net sinds 2015 een prosumententarief of netvergoeding betalen. Een onderdeel dat door het arrest van het Hof trouwens ook naar de prullenmand is verwezen.

Overschrijding van bevoegdheden

Reden voor de vernietiging van dit alles? De Vlaamse decreetgever heeft met de terugdraaiende teller zijn bevoegdheden overschreden, waardoor de federale overheid inkomsten misliep. De politiek was nochtans verwittigd: de Raad van State had in 2018 al fundamentele bezwaren geuit.
Net als in het dossier van de Turteltaks negeerde de regering de reprimande. Meer zelfs, de voormalige ministers van Energie, Tommelein en Peeters, moedigden massaal consumenten aan om in zonnepanelen te investeren met de “garantie” dat ze 15 jaar lang de terugdraaiende teller zouden genieten. Goed wetende dat de regeling op los zand was gebouwd.

Een collectieve vordering instellen?

Na deze aardschok in prosumentenland klonk de roep om een actie van Test Aankoop erg luid. Via ons callcenter, onze Facebookpagina en Twitter hadden woedende consumenten het over “contractbreuk” en “bedrog”.

Aan ons werd het verzoek gericht om een class action of collectieve rechtsvordering op te starten. Sinds 2014 kan Test Aankoop effectief optreden als vertegenwoordiger voor een groep van gedupeerde consumenten om een schadevergoeding te eisen voor materiële en morele schade bij een inbreuk op contractuele verplichtingen.
We zijn met dat soort class actions niet aan ons proefstuk toe. Vraag dat maar aan onder meer Volkswagen en Facebook.

Juridisch moeilijk haalbaar voor de zonnepanelen

Maar wat met de zonnepanelen ? Tegen wie zou je zo’n collectieve rechtsvordering instellen? Als prosument heb je geen contract met netbeheerder Fluvius, die de 15-jarige regeling weliswaar benadrukte bij wie een digitale meter geïnstalleerd kreeg. Je hebt wél een contract met een installateur die meestal te goeder trouw zonnepanelen heeft geplaatst met de idee dat de terugdraaiende meter 15 jaar lang zou blijven. Een collectieve vordering tegen installateurs lijkt zinloos.

Tegen de Vlaamse overheid dan maar, die het regelgevend kader heeft uitgewerkt? Daarmee heb je geen contract. En de ongrondwettelijkheid van de bepalingen uit het energiedecreet over de terugdraaiende teller staat sinds het arrest van het Grondwettelijk Hof vast. Een burgerlijke rechter zou wel kunnen oordelen of de wetgever normaal en zorgvuldig heeft gehandeld. Ons inziens is het negeren van bezwaren van de Raad van State niet bepaald een blijk van zorgvuldigheid. Dat zou dus kunnen lukken.
Er is echter een probleem: het Hof heeft de relevante bepalingen in het decreet alleen vernietigd naar de toekomst toe en de omstreden regeling voor het verleden gehandhaafd. En daar wringt het schoentje: de rechtsleer is unaniem dat er geen aansprakelijkheidsvordering kan zijn voor de burgerlijke rechter voor de periode van de handhaving van de vernietigde bepalingen. Met andere woorden: de terugdraaiende meter is ongrondwettelijk, maar blijkbaar ook niet zó ongrondwettelijk, want voor het verleden blijft hij gelden.

Case closed dan maar? Niet helemaal: sommige experten beweren dat een aansprakelijkheidsvordering tegen de Belgische Staat mogelijk is als de schade die werd opgelopen, kan worden losgekoppeld van de wetgevende norm die door het Hof werd gehandhaafd. Alleen lijkt dit hier heel moeilijk: hoe kan je het geklungel van de wetgever loskoppelen van de schade die het decreet heeft veroorzaakt?

Kortom: heel veel onzekerheden. Wij vinden het in elk geval niet opportuun om mensen met valse beloftes mee te sleuren in een groepsclaim. Loze beloftes zijn er al genoeg gemaakt.

Aankaarten op politiek vlak

Zal Test Aankoop dan niets ondernemen? Toch wel. Het is niet omdat de juridische wegen dood lijken te lopen in dit dossier, dat er politiek niets haalbaar is. Wij bekijken momenteel welke voorstellen we kunnen lanceren om zwaar getroffen groepen te helpen. We denken in het bijzonder aan eigenaars van warmtepompen. Tijdens de gesprekken die we met het kabinet van de minister van Energie hebben gehad, kregen we alvast te horen dat dit wordt onderzocht.

Concrete initiatieven

Verder zullen we eerstdaags een rekenmodule online zetten waarmee je op basis van enkele gegevens kunt berekenen hoeveel je als prosument nu precies meer of minder zult betalen in een wereld zonder terugdraaiende meter.

Bovendien werken we aan een dossier met tips om je zelfverbruik op te krikken of over te stappen naar een voordeliger contract en slim van leverancier te veranderen.

Tot slot bekijken we de mogelijkheden rond groepsaankopen van batterijen of warmtepomp- of zonneboilers die de prosument kunnen helpen zoveel mogelijk natuurlijk opgewekte energie zelf te gebruiken.

Intussen kun je steeds terecht op ons dossier met de veelgestelde vragen over het einde van de terugdraaiende teller.

Naar ons dossier