Dossier

Wegwijs in de woon- en energiepremies

15 februari 2022
Energiepremies

Bij tal van werken aan de woning kom je in aanmerking voor premies en andere financiële steun. We hebben de mogelijkheden verkend. Sla er zelf wel nog steeds alle voorwaarden op na, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.

Als leek is het niet vanzelfsprekend om te weten voor welke premies jouw investeringen in isolatie, hernieuwbare energie of renovatie in aanmerking komen. We zetten je op weg aan de hand van 10 vragen.

Neem ook zeker een kijkje op de website van het gewest waar je woont. Zo heb je steeds de meest recente informatie onder ogen. Zowel het Vlaams als het Brussels Gewest veranderen trouwens hun premiestelsels in 2022 (Verbouwpremie in Vlaanderen, Renolution-premie in Brussel).

1. Voor welke werken?

Er bestaan energiepremies voor de isolatie van dak, muren en vloeren, voor de plaatsing van hoogrendementsglas en voor technieken (verwarming, warm water, eventueel ventilatie), al dan niet voor systemen van hernieuwbare energie. Let wel: voor zonnepanelen voorziet enkel Vlaanderen momenteel nog een investeringspremie.

Door verschillende energiebesparende ingrepen binnen een bepaalde termijn te combineren kun je soms een bonus in de wacht slepen. In Vlaanderen heeft de vroegere totaalrenovatiebonus een opvolger gekregen: de epc-energielabelpremie. In Brussel geldt de “Bonus meerdere werken” voor bepaalde combinaties van werkzaamheden.

Naast het stelsel van de energiepremies heb je dat van de renovatiepremie. Soms kun je beide combineren. Als je bv. je dak vernieuwt én isoleert, kun je aanspraak maken op een energiepremie voor de isolatie en op een renovatiepremie voor de vernieuwing van de dakbedekking. Het Waals Gewest heeft de beide stelsels als eerste laten samensmelten tot "woonpremies" in 2019. Het Brussels Gewest (officieel vanaf 1 januari 2022) en het Vlaams Gewest (officieel vanaf 1 juli 2022) volgen dit voorbeeld. In beide gewesten zul je terechtkunnen bij een uniek digitaal loket: MijnVerbouwpremie (Vlaanderen) of IRISbox (Brussel).

De overheden geven er voor hun premies doorgaans de voorkeur aan dat de werken door een aannemer gebeuren. In sommige gevallen moet die bovendien specifieke competenties hebben of werken overeenkomstig bepaalde technische voorschriften.

2. Te combineren met belastingvoordeel?

De premies kun je cumuleren met een eventueel belastingvoordeel, althans in het Waals Gewest. Wie zijn fiscaal domicilie heeft in het Waals Gewest, kan inderdaad nog tot nader order aanspraak maken op een belastingvoordeel van 30 %  (ter info: voor facturen uit 2021 gold een maximum van € 3 340, aan te geven in de belastingaangifte in 2022; voor facturen van 2022 geldt een maximum van € 3 420) op dakisolatie aangebracht door een aannemer en mits een aantal technische voorwaarden zijn vervuld. Alleen het isolatiemateriaal zelf komt in aanmerking voor het belastingvoordeel; een nieuw onderdak of de vervanging van de dakbedekking valt daar in principe niet onder.

Voor alle duidelijkheid: het is het fiscale domicilie dat telt. Als je dus je fiscaal domicilie hebt in het Waals Gewest op 1 januari 2023 maar je laat dit jaar dakisolatie plaatsen in een woning van jou in Vlaanderen of Brussel, kun je hiervoor momenteel nog belastingvoordeel genieten.

In het Vlaams en het Brussels Gewest is het belastingvoordeel voor dakisolatie al jaren geleden verdwenen.

3. Welke ouderdom van de woning?

Doorgaans moet de woning al wat jaren op de teller hebben om recht te geven op een premie.

In Vlaanderen moest de woning aangesloten zijn op het elektriciteitsnet vóór 1 januari 2014 (of er moest vóór die datum een bouwaanvraag zijn ingediend) om in aanmerking te komen voor de huidige premie voor systemen van hernieuwbare energie zoals een warmtepomp, een warmtepompboiler of een zonneboiler. Voor de overige isolatie- en energiepremies in Vlaanderen moest de woning al op het elektriciteitsnet zijn aangesloten vóór 1 januari 2006. Voor de huidige renovatiepremie moest de woning dan weer 30 jaar oud zijn. De nieuwe eengemaakte Vlaamse Verbouwpremie, die ingaat vanaf 1 juli 2022, zal gelden voor woningen die al 15 jaar geleden in gebruik zijn genomen, behalve voor investeringen in hernieuwbare energie; hiervoor moet het pand minstens 5 jaar zijn vergund en moet, indien van toepassing, de EPB-aangifte tijdig zijn ingediend conform de eisen.

In Brussel moet de woning voor de vernieuwde Renolution-premie ten minste 10 jaar zijn gebouwd vóór het jaar dat de premieaanvraag wordt ingediend.

In het Waals Gewest moet de woning minstens 15 jaar zijn gebouwd op het ogenblik dat de auditeur zijn verslag opmaakt. Wat betreft het belastingvoordeel voor wie zijn fiscaal domicilie heeft in het Waals Gewest, moet de woning 5 jaar in gebruik zijn genomen op 31 december van het jaar waarin de werken beginnen.

In heel België geldt dan weer een btw-vermindering van 21 % naar 6 % voor renovatiewerken, waaronder energiebesparende ingrepen. Die vermindering geldt voor woningen ouder dan 10 jaar.

4. Speelt het (gezins)inkomen een rol?

In het Brussels en Waals Gewest hangt het bedrag van de premies van het gezinskomen af. Het bedrag kan oplopen naarmate je in een lagere inkomensschijf valt.

Het Vlaams Gewest kent tot 30 juni 2022 nog forfaitaire energiepremies toe, ongeacht het inkomen van het gezin. Tegelijk kunnen zgn. “beschermde afnemers” – dat zijn personen die recht hebben op het sociaal tarief voor gas en elektriciteit – tot die datum een verhoogde premie krijgen en in bepaalde gevallen zelfs een specifieke premie, bv. voor de plaatsing van een condensatieketel op gas. Voor de renovatiepremie gelden dan weer inkomensgrenzen. In de nieuwe Verbouwpremie, die van toepassing zal zijn vanaf 1 juli 2022, verdwijnt de notie van “beschermde afnemer” en komt er een mix van vaste bedragen en vergoedingen volgens het gezinsinkomen.

5. Kunnen huurders ook aanspraak maken op de premies?

Uiteraard hebben vooral eigenaars van woningen er baat bij om in hun woningen te investeren en de financiële steun daarvoor binnen te rijven. In het Vlaams Gewest komen huurders in principe wel in aanmerking voor sommige premies (voor isolatie en systemen van hernieuwbare energie). In het Brussels Gewest komen huurders in aanmerking voor alle Renolution-premies. In het Waals Gewest komen dan weer alleen eigenaars in aanmerking, maar ze moeten de woning niet zelf bewonen.

6. Moet je op voorhand toestemming vragen?

In Vlaanderen mag je de werken die aanmerking komen voor de huidige energie- en renovatiepremies, gewoon eerst laten uitvoeren en dan de premie aanvragen. Dat zal ook zo zijn voor de nieuwe eengemaakte Verbouwpremie vanaf 1 juli 2022.

In het Brussels Gewest vraag je de nieuwe Renolution-premie ook gewoon na afloop van de werken aan.

In het Waalse stelsel dat is ingegaan sinds 1 juni 2019, moet je eerst een woonaudit laten uitvoeren. Die woonaudit zal dan de volgorde van de werken bepalen. Zonder zo’n audit kun je geen aanspraak maken op premies.

7. Hoeveel tijd heb je om je premie aan te vragen?

In Vlaanderen heb je doorgaans tot 12 maand na de factuurdatum om een aanvraag voor een energiepremie in te dienen. Maar voor bv. de investeringspremie voor zonnepanelen heb je maar drie maanden na de indienststelling ervan. Facturen voor een renovatiepremie mogen maximaal 2 jaar oud zijn. Dat is ook de termijn die zal gelden voor de toekomstige eengemaakte Verbouwpremie (uitzonderlijk zelfs 27 maanden tussen 1.10.2022 en 31.12.2022).

In Brussel moet je de premie aanvragen uiterlijk 12 maanden na de datum van de eindfactuur van de desbetreffende werkzaamheden.

In het Waals Gewest moet je jouw premie voor de audit aanvragen binnen 4 maanden na de opmaak van het auditrapport. De overige premies kun je verkrijgen door het bewijs van de uitgevoerde werken te leveren. Hoe dan ook moeten de werken zijn uitgevoerd binnen 7 jaar na de datum van het auditverslag.

8. Hoe dik moet je isoleren?

Er geldt geen vereiste inzake isolatiedikte, maar wel inzake de warmteweerstand of zgn. R(d)-waarde van de isolatielaag. Bij een materiaal met een lage geleidingscoëfficiënt of lambadawaarde zul je aldus minder dik mogen isoleren om aan die minimale waarde te komen. Overigens doe je er vaak net wel goed aan om meer te isoleren dan strikt nodig, met het oog op de doelstelling om tot bijna-energieneutrale woningen te komen tegen 2050.

De vereiste R-waarde is verschillend voor daken, muren en vloeren. Vergewis je van de exacte waarde op het ogenblik dat je een offerte voor de isolatiewerkzaamheden krijgt.

9. Kun je goedkoop lenen?

In de drie gewesten kun je onder bepaalde voorwaarden een beroep doen op een goedkope(re) lening als je energiebesparende investeringen wilt uitvoeren.

In Vlaanderen kun je soms een renteloos renovatiekrediet (bij de bank) of een energielening (bij een Energiehuis) sluiten. Het is dan de Vlaamse overheid die de rente voor haar rekening neemt.

Dankzij de Brusselse groene lening kun je lenen tegen een jaarlijks kostenpercentage van 0 of 1 % (consumentenkrediet Crédal) of een van 0 tot 2 % (hypothecair krediet bij het Woningfonds).

In het Waals Gewest is sinds de samensmelting van de energie- en renovatiepremies het stelsel van Ecopack in het Renopack-stelsel opgegaan. Hier moet je niet langer het bedrag van de premies voorschieten waarop de beoogde werken recht kunnen geven.

10. Waar kun je hulp en advies krijgen?

Elke Vlaming kan terecht bij het Energiehuis van zijn gemeente voor advies en hulp bij vragen over energetische renovaties. Elke provincie kent ook een Provinciaal Steunpunt duurzaam wonen en bouwen, waar je kunt aankloppen.

Kun je 9 andere gezinnen in je gemeente voor energiebesparende ingrepen verenigen, dan kun je een “benovatiecoach” inschakelen om je te begeleiden. De “burenpremie” van maximaal € 400 vloeit dan rechtstreeks naar die coach. Vraag hiernaar bij je netbeheerder (Fluvius).

In het Brussels Gewest kun je terecht bij Homegrade voor een analyse van het verbouwproject, een huisbezoek, uitleg over de diverse stappen en hulp bij de administratie rond premies en leningen.

In het Waals Gewest kun je aankoppen bij een van de Guichets de l’Energie voor advies over energiebesparende ingrepen.

De hierboven vermelde dienstverlening is gratis. Je kunt ook altijd zelf een woonauditeur inschakelen die je zelf betaalt. In het Brussels en Waals Gewest kun je hiervoor dan wel een premie in de wacht slepen. In het nieuwe stelsel van de woonpremies dat er sinds 1 juni 2019 is gekomen in het Waals Gewest ben je zelfs verplicht een beroep te doen op woonauditeur en word je ook geacht de volgorde van werkzaamheden te volgen die hij voorstelt, om aanspraak te kunnen maken op premies.

In het Vlaams Gewest is dit soort audits niet courant, maar hebben de energiedeskundigen die een EPC-certificaat opmaken – verplicht bij de verkoop of verhuur van een woning – sinds begin 2019 de opdracht om bij de opmaak van zo’n certificaat meer advies en raad te geven. Overigens bevat het nieuwe EPC-certificaat sindsdien adviezen met betrekking tot de ingrepen die moeten leiden tot een energiezuinigere woning (automatisch gegenereerd door de onderliggende software), zegt het welke prioritair zijn en geeft het zelfs een raming van de kosten voor de verschillende ingrepen.