X. Duidelijke en niet misleidende voedseletikettering

X.I. Alibi-ingrediënten

De Hoge Gezondheidsraad beveelt aan meer volkorengranen, fruit en groenten te eten, zoals ook staat aangegeven in de voedingsdriehoek. Sommige fabrikanten spelen gretig in op dat advies en plaatsen ingrediënten als fruit, groenten of volkorengranen overdreven in de kijker op de verpakking, terwijl ze eigenlijk maar in (zeer) beperkte mate aanwezig zijn. Deze praktijk komt veel voor en werd door Test Aankoop herhaaldelijk aan de kaak gesteld: op de verpakking wordt bijvoorbeeld vers fruit in schitterende kleuren afgebeeld, maar wie de ingrediëntenlijst doorneemt, vindt maar weinig fruit terug. Het zit er niet of in geringe mate in en wordt gemakkelijk vervangen door goedkopere aroma’s en kleur¬stoffen. We proeven dan misschien wel fruit, maar missen de voordelen ervan. In de plaats krijgen we aroma’s en kleurstoffen binnen. Het lage fruitgehalte is dus eigenlijk een alibi om de aanwezigheid van die aroma’s en kleurstoffen te maskeren. Voor ons is dat misleiding.

Hetzelfde gebeurt met volkorengranen die bijvoorbeeld op de voorkant van de verpakking staan afgebeeld (graanhalmen), maar die in zeer povere hoeveelheden staan vermeld in de ingrediëntenlijst of soms zelfs helemaal ontbreken.


Aanbevelingen:

  • Test Aankoop vraagt dat er minimumpercentages worden vastgelegd voor fruit, groenten en volkorengranen, bij voorkeur op Europees niveau, maar alvast zeker op nationaal niveau. Onder die hoeveelheden zouden fabrikanten noch in woord noch in beeld de aanwezigheid van fruit, groenten en volkorengranen in hun producten mogen vermelden.
  • Wanneer een stuk fruit, een groente of volkorengranen op de verpakking worden weergegeven (in woord of in beeld), moet het percentage daarvan in het eindproduct duidelijk op de voorkant van de verpakking worden vermeld.

X.2. Vals ambachtelijke producten

Consumenten associëren de woorden “ambachtelijk”, “huisgemaakt” of “op grootmoeders wijze” misschien met traditionele bereidingen zoals ze die ook zelf zouden kunnen klaarmaken. En dat is natuurlijk precies wat fabrikanten voor ogen hebben als ze dit op hun verpakking plaatsen. Helaas is de kans groot dat het gewoon om industriële productie gaat, zoals voor andere supermarktproducten.

Na het onderzoek van Test Aankoop heeft ons land richtlijnen aangenomen met betrekking tot het begrip “ambachtelijk”. Maar veel producten bevinden zich in een grijze zone, waarbij de verwachtingen van de consument niet stroken met de manier waarop de FOD Economie de richtlijnen interpreteert.


Aanbevelingen:

  • Test Aankoop vraagt een bredere toepassing van de richtlijnen. Die zou alle afbeeldingen, foto's en merken die een ambachtelijk productieproces suggereren moeten omvatten, maar ook termen als “op grootmoeders wijze”, “volgens oud recept”, “traditioneel”, “huisbereid” enz. die nu niet onder de richtlijnen vallen.
  • De consumentenorganisatie vraagt een duidelijke definitie van het begrip “kleinschalig”. Deze term wordt momenteel nog niet specifiek gedefinieerd. Om hoeveel mensen gaat het dan? En om welke productiehoeveelheid?
  • Aan de drie criteria (kwaliteit van de ingrediënten, fabricageprocedé en schaal van de onderneming) moet gelijktijdig worden voldaan. Deze criteria moeten cumulatief zijn.
  • Het is ook belangrijk om genoeg en voldoende strenge controles uit te voeren om de toepassing van de nieuwe richtlijnen ook echt te garanderen.
  • Uiteraard gaan voedingsmiddelen de grens over en krijgen consumenten te maken met geïmporteerde producten. Het is dan ook onmogelijk om de criteria te kennen die van toepassing zijn in elk land van oorsprong. De krachtlijnen moeten daarom worden opgenomen in een Europese wet met werkelijke sancties in geval van niet-naleving. Daartoe is een geharmoniseerde aanpak door de lidstaten nodig.

X.III. Zonder toegevoegde suikers

Onder “zonder toegevoegde suikers” moet worden verstaan “zonder zoetmakende middelen”. Welnu, heel wat producten met de vermelding “zonder toegevoegde suikers” bevatten zoetstoffen, vruchtensappen of andere zoetmakers. Niet enkel lijkt het product dan gezonder dan het eigenlijk is, die vermelding is ook volledig onwettelijk: ze mag inderdaad niet worden geplaatst op een product dat een ander ingrediënt bevat vanwege zijn zoetmakende eigenschappen.

De oplossing voor de overconsumptie van suiker bestaat er niet in dat ingrediënt te vervangen door zoetstoffen of andere zoetende ingrediënten. Het is daarentegen belangrijk het suikergehalte in producten geleidelijk te doen afnemen om ons te doen afkicken van de zoete smaak.

In 2018 hebben wij vijf fabrikanten aangeschreven die deze onwettelijke vermelding op hun verpakkingen hadden staan. Vier daarvan meldden ons hun verpakkingen te zullen aanpassen, maar nu, een jaar later, heeft nog maar één dat ook werkelijk gedaan. In 2019 vonden wij nog eens vijf melkdesserts die ten onrechte “zonder toegevoegde suikers” vermeldden. Alweer een bewijs dat de fabrikanten de wet niet kennen of goochelen met voedingsclaims.


Aanbeveling:

  • Test Aankoop pleit voor meer gerichte controles van producten met de vermelding “zonder toegevoegde suikers”.

X.IV. Een exclusieve bevoegdheid van het FAVV

De spreiding van de bevoegdheden over de Federale Overheidsdiensten Economie en Gezondheid creëert onduidelijkheden, onnodige vertragingen en tijdverlies bij het indienen van klachten.


Aanbeveling:

  • Test Aankoop vraagt dat de bevoegdheid om controle uit te oefenen en om het misleidend karakter van een verpakking te interpreteren, met name wanneer die een “gezond” ingrediënt in de kijker stelt, exclusief toekomt aan het Federaal agentschap voor de veiligheid van de voedselketen

Voor onze eisen inzake voedingsetikettering op Europees vlak, zie blz. 7 van het Memorandum van het BEUC:https://www.beuc.eu/publications/beuc-x-2019-006_manifesto_for_the_2019_eu_elections.pdf