Voeding en gezondheid onder de loep van logo TA
Dossier

Zwangerschap en medicatie

08 juni 2021

Last van zwangerschapskwaaltjes? Of heb je griep, hoofdpijn of een verkoudheid tijdens je zwangerschap? Misschien ben je wel chronisch ziek en heb je een kinderwens? Dan is het raadzaam goed na te denken over je medicatie-inname. Wij helpen je op weg.

Wat zijn mogelijke gevolgen van medicatiegebruik voor, tijdens of na de zwangerschap?

Er dient altijd omzichtig omgesprongen te worden met medicatie. Tijdens een zwangerschap kan verkeerd geneesmiddelengebruik echter mogelijk nog ernstiger uitpakken. Afhankelijk van het stadium van de zwangerschap brengen geneesmiddelen verschillende risico´s met zich mee. Een medicijn heeft tijdens het eerste trimester een volstrekt andere invloed op de foetus dan wanneer de moeder borstvoeding aan een pasgeborene geeft bijvoorbeeld. Het is daarom verstandig om bij een zwangerschap of zwangerschapswens je medicijngebruik nog eens goed onder de loep te nemen.

Van een aantal geneesmiddelen is zeker dat het schadelijk kan zijn voor de (ongeboren) baby. Van sommige medicijnen weet men echter niet wat de exacte effecten zullen zijn. Slechts weinig geneesmiddelen en vaccins zijn geregistreerd voor gebruik tijdens de zwangerschap. Daarnaast is er een aantal geneesmiddelen waarvan we de risico’s simpelweg niet goed kunnen inschatten. 

Behandeling van de (aanstaande) moeder kan echter noodzakelijk zijn. Denk aan de behandeling van een chronische ziekte. Het niet goed behandelen van een chronische ziekte kan soms meer schade opleveren dan het geneesmiddel zelf. Goed overleg met de arts is daarom belangrijk. Er dient te alle tijden een weloverwogen besluit gemaakt te worden of de mogelijke nadelen opwegen tegen de voordelen. De voorkeur van een geneesmiddel gaat hierbij uit naar een middel waar veel onderzoek bij zwangere vrouwen naar is gedaan. Vaak worden hoge doses, verschillende medicijnen door elkaar en langdurig gebruik van een geneesmiddel afgeraden. Maar indien mogelijk, is het vermijden van geneesmiddelen altijd de beste optie.  

Mocht je last hebben van hoofdpijn, neem dan gerust een paracetamol. Blijven de klachten langer aanhouden of twijfel je? Ga dan zeker langs bij je apotheker of huisarts. Zo kan wekenlang gebruik van paracetamol tijdens de zwangerschap mogelijk de kans verhogen op problemen bij de intellectuele ontwikkeling en het gedrag van je kind. Ga bij langdurige of ernstige klachten tijdens de zwangerschap ook altijd bij je arts langs.

Onze module, die zorgvuldig in elkaar is gezet door medische specialisten, helpt je op weg met het bepalen welk medicijn wel of niet veilig is tijdens de verschillende fases van de zwangerschap.

 

Basisrisico´s 

Een zwangerschap verloopt nooit helemaal zonder risico´s. Zo bestaat een basisrisico dat de baby ter wereld komt met een aangeboren afwijking. Eveneens is er een kans van 10 tot 15% op een miskraam. In het kader van medicatiegebruik wordt dan gekeken in hoeverre deze basisrisico’s worden verhoogd door het gebruik van geneesmiddelen. Bijkomend wordt rekening gehouden met andere risico’s zoals de kans op vroeggeboorte of een laag geboortegewicht.

Een algemeen overzicht voor de mogelijke risico´s per stadium vind je hieronder.

 

Medicatie vóór zwangerschap 

Rondom geneesmiddelengebruik voorafgaand aan de zwangerschap is in de wetenschap nog zeer weinig informatie beschikbaar. Wel is bekend dat sommige medicijnen invloed kunnen hebben op de fertiliteit. 

Vooral belangrijk is dat iemand met een zwangerschapswens die chronisch gebruik maakt van een bepaald geneesmiddel, dit kenbaar maakt aan de behandelende arts. Sommige middelen kunnen namelijk nog heel lang aanwezig blijven in het lichaam. Een voorbeeld is het medicijn acitretine, dat wordt gebruikt bij ernstige psoriasis. Dit medicijn kan zeker nog twee jaar na inname aangeboren afwijkingen bij het kind veroorzaken. 

Indien mogelijk kan je in overleg met een medisch professional kijken naar een veilig alternatief. 
Dat betekent niet per se dat het geneesmiddelengebruik direct gestaakt moet worden. Het is hierbij de vraag of het geneesmiddel erger is dan de kwaal zelf. Er dient dus opnieuw een weldoordachte keuze gemaakt te worden over het al dan niet toedienen van een medicijn. 

In onze module vind je hierover meer advies. 

Per ongeluk medicatie genomen omdat je niet wist dat je zwanger was? Bespreek dit met je behandelende arts.

 

Medicatie tijdens zwangerschap

Om een helder beeld te krijgen van de risico´s van geneesmiddelengebruik tijdens de zwangerschap, is het nuttig om de fases van de groei van de baby te begrijpen. De zwangerschap is onderverdeeld in drie trimesters, deze duren alle drie ongeveer drie maanden. De kans op het ontstaan van aangeboren afwijkingen is sterk afhankelijk van het moment waarop het geneesmiddel wordt gebruikt. 

Het eerste trimester wordt onderverdeeld in twee periodes. De eerste twee weken is de periode tussen de conceptie en de volledige implantatie. Dat houdt eigenlijk in dat je de eerste twee weken van de 40 weken zwangerschap nog niet ‘echt’ zwanger bent. De bevruchting vindt namelijk pas twee weken na de eerste dag van de laatste menstruatie plaats. Twee weken na de laatste menstruatie vindt de eisprong plaats. Dit is dit hét moment dat je vruchtbaar bent en dus zwanger kunt worden. Let wel: hier wordt uitgegaan van een cyclus die 28 dagen duurt, en dit kan per vrouw verschillen. 

In ieder geval betekent dat, dat je eigenlijk maar 38 weken zwanger bent. Waarom wordt er dan gesproken van 40 weken zwangerschap? Vaak weten vrouwen heel goed wanneer ze voor het laatst hun regels hadden. Veel lastiger wordt het om exact aan te duiden wanneer de bevruchting plaatsvond. Zo kan een spermacel er bijvoorbeeld twee of drie dagen over doen voor deze de eicel bevrucht. In deze fase is het in ieder geval cruciaal dat er geen blootstelling plaatsvindt met zogenaamde teratogene stoffen: een schadelijke stof die de moeder tot zich neemt (zoals een schadelijk geneesmiddel). Dit kan afwijkingen bij de foetus veroorzaken en zelfs de kans op een miskraam vergroten.

Deze eerste ontwikkeling van de vrucht begint dus ongeveer vanaf dag 15. De implantatie van de vrucht in het slijmvlies van de baarmoeder vindt plaats vanaf dag 21 tot 25. 

De tweede periode van het eerste trimester is van week 4 t/m week 14. In deze eerste weken groeit de bevruchte eicel uit tot een foetus (vanaf week 8-9 spreken we van een foetus). De eerste aanleg van alle organen vindt plaats in deze fase. Globaal gezien is dit ook de fase waarin de embryo/foetus de grootste kans heeft op het ontwikkelen van aangeboren afwijkingen. In hoeverre dit beïnvloed wordt, ligt aan het stadium van de aanleg van de organen. Het is dus een zeer kwetsbare periode en er dient dus verstandig omgegaan te worden met medicatie. 

Week 13 – 15 t/m 28 – 30 is het tweede trimester. Tijdens deze fase maakt het kindje een flinke groeispurt door. De kans op misvormingen of een miskraam is in dit trimester al een stuk kleiner geworden. Wel bestaat er nog steeds de kans op beschadiging van de organen die volop in ontwikkeling zijn. Dit kan een negatieve invloed hebben op bijvoorbeeld het gedrag, het IQ of de motoriek van het kind op latere leeftijd. Zo is het met betrekking tot geneesmiddelen ook mogelijk dat medicatie een nadelig effect heeft op het (te laag) bloedsuikergehalte bij geboorte of het foetaal hartritme. 

Week 30 t/m 40 is het derde en laatste trimester. Je baby groeit ontzettend hard in het derde trimester. Dit is dan ook een cruciale periode. Je lichaam en je kindje bereiden zich als het ware voor op een ingrijpende gebeurtenis: de bevalling.  

 

Medicatie na zwangerschap

Strikt gezien speelt medicatie geen rol na de zwangerschap. Toch moet nog steeds rekening gehouden worden met de medicatie-inname als er borstvoeding wordt gegeven. Geneesmiddelen die de moeder tot zich neemt, kunnen naar de baby overgedragen worden via de moedermelk. Vooral de eerste drie dagen na de bevalling zijn de medicijnen gemakkelijker overdraagbaar. Daarnaast moet rekening gehouden worden met het feit dat de melkproductie geremd kan worden door bepaalde geneesmiddelen. Best vermijd je dus ook na de bevalling het gebruik van medicijnen, tenzij noodzakelijk. Ook hier geldt weer dat je altijd een arts raadpleegt voor professioneel medisch advies. 

 

Ga naar de Module Zwangerschap & Medicatie