Europa wil AI vereenvoudigen… maar jouw persoonsgegevens zouden daar de prijs voor kunnen betalen

Minder beperkingen voor AI, meer risico’s voor jouw privacy?

Op 19 november stelde de Europese Commissie een grootst pakket maatregelen voor, onder de naam 'Digital Omnibus'.

Officieel is het doel lovenswaardig: de administratieve last verminderen, de Europese concurrentiekracht versterken en de achterstand van de EU op de Verenigde Staten en China op het gebied van artificiële intelligentie inhalen.

Maar achter die belofte van vereenvoudiging rijst er een ongemakkelijke vraag: komen de rechten van Europese burgers nu op de tweede plaats?

Jouw gegevens kunnen AI’s trainen… zonder jouw toestemming

Een van de meest gevoelige veranderingen heeft te maken met het gebruik van persoonlijke gegevens om AI-modellen te trainen.

Tot nu toe was het duidelijk: zonder jouw expliciete toestemming mogen bedrijven je gegevens niet gebruiken.

Maar met het Digital Omnibus-project kunnen technologiebedrijven voortaan een “gerechtvaardigd belang” inroepen, en jouw gegevens gebruiken zonder vooraf jouw toestemming te vragen.

Wat betekent dat concreet?

• Je gegevens kunnen gebruikt worden door AI-platformen
• Zonder dat je daar expliciet “ja” op hebt gezegd
• Zolang er een mogelijkheid bestaat om dit te weigeren (opt-out)
• Onderzoek toont dat veel minder mensen zelf actie ondernemen om te weigeren, dan als hen actief om toestemming werd gevraagd

IA met hoog risico: verplichtingen uitgesteld… en versoepeld

Het voorstel voorziet ook om bepaalde kernregels van de AI Act uit te stellen, vooral voor zogenaamde AI-systemen met “hoog risico” (zoals gezichtsherkenning, geautomatiseerde rekrutering, kredietbeoordeling, enzovoort).

Onder de voorgestelde maatregelen:

• een overgangsperiode die tot 2028 kan duren voor sommige categorieën van hoog-risico-AI;
• het schrappen van bepaalde transparantieverplichtingen, zoals het registreren van deze systemen in een Europese databank;
• een centralisering van het toezicht bij het Europees AI-kantoor.

Het resultaat: minder zichtbaarheid voor jou als burger, en mogelijk minder waarborgen tegen technologieën die een heel concrete impact hebben op je dagelijks leven.

Cookies: eindelijk minder pop-ups… maar aan welke prijs?

Een ander belangrijk luik van de Digital Omnibus: de oorlog die verklaard wordt aan de cookiebanners.

De Commissie wil:

• jou de mogelijkheid geven om je keuze met één klik uit te drukken;
• jouw voorkeuren definitief opslaan via de browser of het besturingssysteem;
• bepaalde zogenaamde ‘laag-risico’ trackers (doelgroepmeting, veiligheid) toelaten zonder expliciete toestemming.

Op papier zou surfen vlotter verlopen. Maar het gevaar is echt: het ontbreken van een weigering zou kunnen worden gezien als een toestemming, waardoor jouw reële controle over jouw gegevens verzwakt wordt.

Een tekst onder zware druk van de technologische lobby’s

Hoewel de Commissie deze veranderingen voorstelt als een eenvoudige technische aanpassing, roept de timing vragen op.

Heel 2025 lang hebben de techreuzen (Meta, Alphabet, SAP, Siemens…) de druk opgevoerd om de Europese regels rond AI uit te stellen of te versoepelen, omdat ze die te beperkend vinden voor innovatie.

Consumentenorganisaties waarschuwen op hun beurt voor een groeiend onevenwicht: economische concurrentiekracht mag niet ten koste gaan van je fundamentele rechten.

Welke gevolgen heeft dit voor jou als consument?

Als de tekst in deze vorm wordt goedgekeurd, zou je als Europese burger:

• minder controle kunnen hebben over het gebruik van je gegevens;
• minder geïnformeerd kunnen zijn over de AI-systemen die belangrijke beslissingen beïnvloeden (werk, krediet, verzekering…);
• een situatie kunnen zien ontstaan waarbij stilzwijgen als toestemming geldt.

Een echte ommekeer qua denkwijze tegenover de GDPR, die jarenlang als wereldwijde referentie inzake bescherming werd beschouwd.

Er is nog niets beslist

Goed nieuws: de Digital Omnibus is voorlopig nog maar een voorstel.

Het Europees Parlement en de lidstaten zullen zich er in 2026 over moeten uitspreken, en de debatten beloven stevig te worden.

De inzet is duidelijk:

• kan Europa een leider blijven in gegevensbescherming en tegelijk versnellen op vlak van artificiële intelligentie?
• of loop je het risico dat je digitale rechten als burger geleidelijk opgeofferd worden in naam van de concurrentiepositie?

Testaankoop zal dit dossier van dichtbij volgen, want innovatie mag nooit ten koste gaan van jou als consument.