Analyse
Banken en overheidsfinanciën: onlosmakelijk met elkaar verbonden 6 jaar geleden - dinsdag 3 januari 2012

De gezondheidstoestand van de overheidsfinanciën van veel landen is vandaag niet meer los te koppelen van die van de banken. En als er bij die twee iets schort, dan betaalt de hele economie daar de prijs voor.

 

ECB als "lender of last resort" voor de banken

Op 21 december heeft de ECB de markten overspoeld met liquiditeiten door 489 miljard te lenen aan 523 banken uit de eurozone. Bedoeling was de kredietverlening terug vlot te trekken. Door meer geld ter beschikking te stellen aan de banken, hoopte de ECB niet alleen de kredietverstrekking aan de privésector te stimuleren maar ook de aankopen van overheidsschuldpapier te doen heropleven. De banken hadden er in theorie ook alleen maar bij te winnen: ze konden lenen tegen 1 % op 3 jaar en met dat geld staatspapier opkopen dat veel hogere rentevoeten biedt. Een mooie winstmarge dus voor de banken, en tegelijk zou door de gestegen vraag de rente op schuldpapier van de meest kwetsbare eurolanden (zie p. 4-5) dalen. In de praktijk draaide het helaas wat anders uit. De rente op Italiaans en Spaans staatspapier is wel wat afgenomen, maar het gros van de bij de ECB geleende centen werd door de banken niet uitgeleend of belegd, maar in alle veiligheid geparkeerd bij... jawel, de ECB. De bankdeposito's bij de ECB bereikten zo een recordhoogte van maar liefst 445,7 miljard euro!

 

Krediet, de hoeksteen van onze economieën

Het wantrouwen van de banken is begrijpelijk. Nadat ze eerder al een groot deel van hun schuldvorderingen t.a.v. Griekenland moesten laten varen, slikken ze dezer dagen ook verliezen op hun obligatieportefeuilles. Bij gebrek aan zichtbaarheid op de financiële gezondheid van hun partners aarzelen ze ook om aan elkaar nog geld te lenen en ligt de interbankenmarkt op apegapen. Het opdrogen van de kredietmarkt heeft nefaste gevolgen, eerst en vooral voor de landen. De banken hebben altijd al een belangrijke rol gespeeld in het gefinancierd krijgen van de overheidsschuld. Overheidsschuldpapier werd traditioneel als erg veilig beschouwd en vormt dan ook een groot deel van het eigen vermogen van de banken en is een van de hoekstenen van hun werking. Net op een moment dat de banken hun eigen vermogen moeten verhogen om beter bestand te zijn tegen eventuele nieuwe financiële schokken, blijkt Europees overheidsschuldpapier net veel minder veilig te zijn geworden. Stort de waarde van dat staatspapier in, dan neemt dat een (forse) hap uit het eigen vermogen van de banken. Die aarzelen dan ook steeds meer om staatspapier aan te kopen, tenzij tegen erg hoge rentevoeten, en dat is dan weer een probleem voor de landen. De crisis van 2008-2009 zorgde voor een daling van de fiscale inkomsten en dwong de overheden tegelijk om (dure) maatregelen te nemen om de economie aan te jagen. Dat zorgde voor een opeenvolging van begrotingstekorten en voor een stijging van de overheidsschuld, die voor de hele OESO is gestegen van 73,3 % van het bbp in 2007 naar 101,6 % in 2011. De kredietschaarste is ook nefast voor de privésector. Veel banken moeten zich noodgedwongen financieren bij de ECB, wat nooit geruststellend is, uit schrik niet al hun verplichtingen te kunnen nakomen. En ze weegt ook op de consumptie- en investeringscapaciteit van de gezinnen en de bedrijven, wat een remmend effect heeft op de economie.

 

Banken vragen en krijgen overheidshulp

Onze economieën zijn afhankelijk van kredietverstrekking en landen zijn afhankelijk van banken om hun schuld geplaatst te krijgen, maar die banken kunnen de landen ook om hulp vragen en hen zo in een negatieve schuldspiraal doen belanden, met forse bezuinigingen en recessie als gevolg, zoals o.a. het geval was in Ierland en IJsland. Vandaag lijken verschillende landen in zo'n scenario te kunnen belanden. Door het uiteenspatten van de vastgoedzeepbel zullen de verliezen van de Spaanse banken nog verder oplopen en zal Madrid drastische maatregelen moeten nemen om zijn financiën weer op orde te krijgen. Frankrijk dreigt zijn AAA-rating kwijt te spelen, o.a. door de kwetsbare Franse banken (p. 4-5), waardoor de nu al hoge overheidsschuld zou kunnen ontsporen als de overheid die banken te hulp moet schieten. De rating van België werd al met één trapje verlaagd door Standard & Poor's en met twee trapjes door Moody's. De oorzaak daarvoor is o.a. te zoeken bij de redding van Dexia en het mogelijke kostenplaatje daarvan voor onze overheid.


De banksector is deels verantwoordelijk voor de oplopende schuldenlast van diverse landen sinds 2008, maar anderzijds konden onze economieën dankzij de ongebreidelde kredietverstrekking tegen een hoog tempo groeien. Vandaag is er geen alternatief model voorhanden. De toestand van de economie, de overheidsfinanciën en de financiële sector zullen dan ook nog vele jaren van elkaar afhankelijk zijn en de overheden zullen de banksector blijven ondersteunen omdat er geen andere keuze is.

Deel dit artikel