Analyse
Het jaar in beeld 8 jaar geleden - donderdag 15 januari 2009

Communicerende vaten

2008 zal de annalen ingaan als een van de zwartste aandelenjaren ooit. Geen enkele beurs- of sectorindex ontsnapte aan de gesel van de financiële crisis. Beleggers vluchtten massaal in cash en obligaties. Fondsen in die activa wierpen zich dan ook op als dé winnaars van het afgelopen jaar. Op de wisselmarkten zagen we de terugkeer van twee verloren zonen: de Japanse yen en de Zwitserse frank. Een overzicht.

We blijven tot op vandaag een voorzichtige koers bewandelen. Ook al noteren tal van aandelen tegen lagere koersen, we stellen nog steeds alle aankoopadviezen voor aandelenbeleggingen uit. Daardoor staat er geen enkel aandelenfonds in het vet in de tabellen. Momenteel blijft onze voorkeur uitgaan naar cash en obligaties.

GEZOCHT: POSITIEF RENDEMENT
· Geen enkel aandelenfonds in onze tabellen boekte vorig jaar een positief rendement. Erger zelfs, de fondsen die beleggen in gezondheidszorg, de ‘beste’ categorie, verloor bijna een kwart van hun waarde. Wereldwijd verloren de aandelen gemiddeld 42 %. Dramatisch zonder meer.
· De redenen voor de ronduit slechte prestaties van de aandelenfondsen zijn genoegzaam bekend. Wat begon als een Amerikaanse kredietcrisis waaide wereldwijd uit tot een algemene vertrouwenscrisis en tastte daarbij alle sectoren en beurzen aan. De crisis dwong economieën op de knieën en deed ze in recessie belanden, beleggers trokken massaal geld uit de beurzen en plaatsten dat geld in obligaties en op wachtrekeningen die naderhand ook niet overal altijd veilig bleken te zijn. Het vertrouwen in de banken werd pas – deels – hersteld na historische ingrepen van de centrale bankiers.
· De beurzen uit de groeilanden hielden lange tijd stand maar ook daar bleek het water uiteindelijk te diep. De toegenomen risicoaversie duwde beleggers finaal richting exit. Op de relatief kleine lokale beurzen zorgde dat voor een ware dijkbreuk. Fondsen in aandelen uit de groeilanden verloren gemiddeld meer dan de helft van hun waarde. Spectaculaire valpartijen waren vooral te vinden bij de fondsen in Oost-Europa. Het idee van een zogenaamde ontkoppeling tussen de economieën van westerse landen en die van opkomende landen werd opgeborgen. Door de recessie in de industriële landen staat het water ook aan de lippen van de groeilanden.
· Op sectorvlak werd de logica gevolgd en kregen de financiële aandelen de grootste dreun met een verlies van zowat 55 %. Gedurende het hele jaar kwam er maar geen einde aan de slechtnieuwsshow. Het lot van Fortis (-95 %) was daarbij typerend en slechts één voorbeeld in een lange lijst. Wij blijven het te gevaarlijk vinden om opnieuw in die sector te beleggen.
Ook technologie had het moeilijk (-45 %). De volatiele sector kampte in toenemende mate met de slechte economische groeicijfers, de moeilijkheid om als bedrijf verse leningen aan te gaan en de aversie van de beleggers voor risico. Te mijden.

WERELDWIJDE BEURS (in EUR)

2008 maakte geen onderscheid in rang en stand op de aandelenvloer. Er was gewoonweg geen ontsnappen aan de gevolgen van de crisis.

De beurzen in december 2008

Beurs

Evolutie (1) op

1 m.

12 m.

Amsterdam (AEX)

-2.6%

-52.3%

Athene (ATHEX 20)

-5.9%

-66.1%

Brussel (BEL 20)

1.4%

-53.8%

Frankfurt (DAX 30)

3.0%

-42.4%

Hongkong (H. SENG)

-5.4%

-45.3%

Lissabon (PSI 20)

0.7%

-51.3%

Londen (FTSE 100)

-11.6%

-47.8%

Madrid (IBEX 35)

3.2%

-39.4%

Milaan (MIB 30)

-3.4%

-48.4%

Nasdaq Composite

-6.3%

-37.5%

New York (S&P 500)

-8.0%

-35.3%

Parijs  (CAC 40)

-1.4%

-42.7%

Stockholm (OMX 30)

-3.5%

-47.4%

Sydney (ASX)

-2.6%

-52.4%

Tokyo (Nikkei 225)

-0.2%

-25.0%

Toronto (S&P/TSX)

-11.0%

-45.4%

Zurich (SMI)

-0.9%

-27.0%

(1) in %, na omzetting in euro, op eind december 2008.

OOST WEST THUIS BEST?
· Fondsen in Belgische aandelen verloren zowat de helft van hun vermogen. Dat had alles te maken met de aard van de samenstelling van de Brusselse beurs. De sterk financiële oriëntatie bleek ook dit jaar een doorn in het oog van de aandelenfondsen. Grote beursjongens Dexia (-81 %), Fortis (-95 %) en KBC (-77 %), alle prominent aanwezig in de meeste fondsenportefeuilles, zijn slechts de bekendste slachtoffers. Bedrijven zoals CMB (rederij, -67 %) en Nyrstar (zinkraffinaderij, -86 %) kreunden onder de gedaalde grondstofprijzen en povere economische verwachtingen.
· Allianz Capital Invest (tak 23, -36 %, *), dat beleggingen in de financiële sector beperkte, leverde de beste prestatie. Hetzelfde gold voor Hermes Belgian Growth (-41,7 %, ***).
· 2008 was zonder meer een rampjaar voor de Belgische economie en de lokale bedrijven. Wij verwachten dat de bedrijfswinsten nog fors zullen dalen dit jaar en wellicht ook volgend jaar. Ook is het nog niet duidelijk wanneer het vertrouwen in de banken zal terugkeren, wanneer ze weer soepeler kredieten zullen toekennen en wat we precies van de herstelplannen van de overheid mogen verwachten. Om die redenen kopen we geen Belgische aandelenfondsen meer bij.

HERMES BELGIAN GROWTH (vet) EN BELGISCHE BEURS (basis 100)

Om beter te presteren dan de index volstond het om minder zwaar in financiële aandelen belegd te zijn. Het fonds van Bank Delen is te behouden.

OP WERELDTOERNEE
· In de categorie ‘wereldwijde aandelen’ kregen vooral diegene die beleggen in groeilanden lik op stuk. De winnaars van weleer, zoals Fortis L OBAM Equity World (-65,4 %), behoorden dan ook tot de kneusjes van de categorie. Carmignac Investissement (**), het vlaggenschip van de Franse beheerder Carmignac, verloor 29,9 %. En dat ondanks de (sterk afgebouwde) beleggingen in groeilanden. Met dank aan de grote portie cash in de portefeuille (zowat een vijfde van het totaal) en de forse beleggingen in de sector van de goudmijnen die het een pak beter deed dan gemiddeld.
· In Europa toverde Share Euroselection (Bearbull) nog eens een relatieve meerprestatie uit de mouw. En dat terwijl de Europese aandelen 46 % verloren. Ook hier lag een mindere interesse voor bankaandelen aan de basis. Fidelity European Aggressive A (o.a. te vinden bij Deutsche Bank, -64,9 %, *) viel daarentegen door de mand. De beheerder mikt vooral op Britse aandelen, een markt die zwaarder werd getroffen dan de beurzen uit de eurozone, en schuwt beleggingen in financiële aandelen zeker niet.
· Jarenlang was rendement te behalen in fondsen die beleggen in groeilanden. Vorig jaar werd echter pijnlijk duidelijk dat een hoge economische groei en een almaar rijker wordende en consumerende bevolking geen garantie op beurssucces is. De grootste slachtoffers op een rijtje: in Latijns-Amerika ging vooral Fortis L Equity Latin America (-56,8 %) voor de bijl. Forse beleggingen in mijnbouwgigant Companhia Vale do Rio Doce (-61 %) deden de portefeuille alvast geen deugd. In Azië werd de vla in het gezicht gesmeten van Templeton Asian Growth A (-58,1 %, *, dat als een van de weinige fondsen ook zwaar op de beurs van Karachi (-67,2 %) belegt. De Pakistaanse beurs, nog een van de beste ter wereld in 2007, vloekte onder de aanhoudende politieke en sociale onrust, met een quasi drooglegging van de handel tot gevolg. Een euvel waar ook de Russische beurs (-70 %) niet aan kon ontsnappen. Door het Russische debacle verloren Oost-Europese regiofondsen tot 71,1 %. Dat was het geval voor KBC Equity Eastern Europe (*), een fan van Russische aandelen. Wat groeilanden betreft, zijn we onverbiddelijk: niet kopen op dit moment wegens te risicovol. Enkel beleggingen in Russische aandelen mogen behouden blijven.

GRONDSTOFFEN
· Een speciale vermelding voor de fondsen die mikken op grondstoffen. Die sector kende twee gezichten in 2008. Tot juli braken tal van grondstofprijzen records, nadien doken ze naar beneden. De vraag naar grondstoffen is sterk immers verbonden met de economische groei. Toen de Europese Unie en Japan in een recessie belandden, was het hek van de dam en vielen de grondstoffen van hun sokkel. De grootste verliezer, BlackRock GF World Mining A (-63,2%, *), mikt(e) vooral op bedrijven in industriële metalen zoals Xstrata (-86,3 %), in tegenstelling tot bedrijven in edele metalen. De beheerder sleutelde nog aan de portefeuille, maar het leed was geleden. DWS Invest Commodity Plus (-25,4 %) beperkte de schade omdat het rechtstreeks in grondstoffen belegt, en niet in grondstofaandelen. De keuze voor landbouwgrondstoffen, die minder hard zakten dan de rest, bleek daarnaast de juiste. Zolang de economie wereldwijd in recessie verkeert en de risicoaversie onder de beleggers welig tiert, zullen de meeste grondstofgerelateerde aandelen in het zand blijven bijten. Afblijven.

BGF World Mining A USD (in EUR)

Het fonds van het Angelsaksische BlackRock verteerde de financiële crisis en de val van de grondstofprijzen niet en verloor meer dan 60 %.

· In een dalende grondstofmarkt waren er twee uitzonderingen. Cacao ging bijna 34 % hoger door de recordconsumptie. Goud kon profiteren van zijn vluchtstatuut. Het edele metaal won 8,5 % (in euro) en zorgde daarvoor dat een beursgenoteerde tracker zoals Lyxor Gold Bullion (8,1 %, ticker: GBS), dat rechtstreeks in goud belegt, het jaar afsloot met winst. Anders verging het de fondsen in goudmijnaandelen. In tegenstelling tot vroeger stegen ze dit keer niet mee met de goudprijs. Integendeel, ze verloren gemiddeld 27,6 % wegens bedrijfsgerelateerde problemen en de algemene risicoaversie. Te behouden.

De sectoren in december 2008

Sector

Evolutie (1) op

1 m.

12 m.

Europees

Financieel

-5.1%

-56.3%

Farma

-1.0%

-15.2%

Telecom

-2.3%

-34.5%

Technologie

-2.4%

-47.7%

Consumptie

-2.0%

-36.9%

Distributie

0.8%

-41.7%

Nutssector

0.1%

-38.4%

Wereldwijd

Financieel

-5.7%

-49.1%

Farma

-1.6%

-9.2%

Telecom

-2.5%

-31.4%

Technologie

-5.2%

-42.3%

Consumptie

-4.9%

-30.1%

Distributie

-2.7%

-25.2%

Nutssector

-3.5%

-31.3%

(1) in %, na omzetting in euro, op eind december 2008.

MUNTEN IN DE HOOFDROL
· Vorig jaar zagen we opnieuw een bijzonder sterke euro. Hij won terrein tegenover de diverse dollarmunten, met uitzondering van de Amerikaanse dollar, ging fors hoger tegenover de Zweedse en Noorse kronen en sloeg ten slotte het Britse pond tegen de touwen. De sterling verloor maar liefst 24 %. Rampzalig slecht economisch nieuws zorgde ervoor dat de lokale centrale bankier de leidende rentevoeten devalueerde van 5,5 % begin 2008 tot 1,5 % eind vorig jaar. En de beleggers vrezen dat de kous nog niet af is. De minder interessant geworden sterling terug naar af dus.
· Toch waren er ook winnaars. In de eerste plaats is er de Japanse yen (+29,7 %) die profiteerde van de repatriëring van geld en het terugdraaien van de zogenaamde carrytrade (zie ook F&S 168). De Zwitserse munt (+11,9 %) profiteerde van haar statuut als vluchtmunt, en dat ondanks de povere geboden rentevergoeding. De Amerikaanse dollar (+5,2 %) ten slotte dankte zijn winst ook aan zijn vluchtstatuut. De Amerikaanse economie deed hem daarbij net iets minder slecht dan de Europese en dat trok (buitenlands) geld aan.
· De sterke schommelingen op de valutamarkten hebben een impact op onze muntvisie. De ondergewaardeerde Zweedse kroon (-14 %) werd dat nog meer, de Australische dollar (-16,5 %) werd opnieuw ondergewaardeerd en de Japanse yen verloor zijn onderwaardering compleet. De ondergewaardeerde Amerikaanse dollar blijft zelfs na zijn stijging nog interessant.
Mik voor uw beleggingen in de potentieel interessante Australische dollar en Zweedse kroon op dit moment op een goed beheerd fonds in obligaties in die munt. Voor vastrentende beleggingen in het groene biljet graaien we uit de bak van termijnrekeningen. De beste voorwaarden vindt u in het artikel Comeback Kid bij uitstek. Fondsen in obligaties in yen verkopen we daarentegen.

ZWITSERSE FRANK IN EURO

De munt van het alpenland ontpopte zich tot een fuifnummer. Beleggers zochten én vonden veiligheid in de laagrentende maar gedegen frank.

De munten in december 2008

ISO Code

Koers (1)
(in euro)

Evolutie (2) op

Persp. (3)

1 m.

1 j.

1 j.

LT

DKK

0,1343

0.1%

0.2%

=

=

SEK

0,0910

-6.5%

-14.0%

+

++

NOK

0,1027

-8.7%

-18.4%

=

++

CHF

0,6759

4.2%

11.9%

=

++

GBP

1,0343

-14.5%

-24.0%

-

++

USD

0,7194

-8.7%

5.2%

+

++

CAD

0,5827

-8.2%

-15.9%

=

++

AUD

0,5015

-2.3%

-16.5%

=

++

NZD

0,4204

-2.7%

-20.1%

-

+

JPY

0,7936

-4.1%

29.7%

=

++

Cijfers steeds eind december 2008; (1) bv. 1 USD = xxx euro; (2) in %, t.o.v. de euro; (3) verwachte muntevolutie op 1 jaar en op lange termijn.

DE ENE ZIJN DOOD …
· Het succes van de obligatiefondsen is in feite gekoppeld aan de val van de aandelenfondsen. Beide werkten immers als communicerende vaten. Beleggers ontvluchtten de aandelenmarkt richting cash en obligaties waardoor de obligatierentes daalden en de obligatieprijzen stegen. De sputterende economieën versterkten daarbij de neerwaartse rentetrend. De fondsen met obligaties in portefeuille vaarden er wel bij.
· De daling van de obligatierentes was een wereldwijd fenomeen en alle obligatiemarkten konden dan ook positieve rendementen voorleggen in lokale munt. Zo gingen de fondsen die beleggen in staatsobligaties op middellange termijn in euro 5 % hoger. Beleggen in staatsemissies in euro met een lange termijn restwaarde leverde zelfs tot 10,1 % op. Dat was het geval voor Aviva Investors Long Term European Bond (**). Enige voorwaarde bij dat alles was dat er in kwaliteit belegd moest worden. In obligaties van staatsgarnituur of van supranationale instellingen met andere woorden. Want in obligatieland gold ‘kwaliteit boven’. Kijk maar eens naar de categorie hoogrentende obligatiefondsen die mikt op obligaties in volatiele munten (zoals de Zuid-Afrikaanse rand (-22,2 %) en de Poolse zloty (-12,7 %)) of op niet kwalitatieve bedrijfsobligaties. De fondsen in die niche verloren gemiddeld 22 %. SGAM Bonds Europe High Yield A (*) ging zelfs 37,3 % lager nadat obligaties van Virgin Media (-68,8 %) en Fiat (-73,3 %) sterk in waarde daalden.
Iets minder erg verging het de fondsen die beleggen in kwalitatieve bedrijfsobligaties in euro. Zij verloren zowat 11 %, maar ook hier tekenden we grote verschillen op. AXA WF Euro Credit Bond (***) ging slechts 1,5 % lager wegens de focus op obligaties met een hoge rating en door te mikken op zogenaamde covered bonds, obligaties met een extra waarborg. Fidelity II European Coporate Bond A (-22,2 %, *) loste compleet de rol. Hier vloeide het geld vooral richting obligaties in euro van Amerikaanse banken.

STRATEGIE
Onze strategie op het vlak van vastrentende producten blijft ongewijzigd. De fondsen in het vet in de tabellen zijn in de eerste plaats stuk voor stuk fondsen die beleggen in obligaties van kwalitatieve uitgevers. In vreemde munt kopen we enkel obligatiefondsen in Australische dollar. Voor beleggingen in euro gaat onze voorkeur richting hoogrentend spaarboekje, termijnrekening of thesauriefonds. Voor beleggingen in dollar blijft een termijnrekening op hoogstens één jaar de aangewezen zet.

Deel dit artikel