Analyse
Virtuoos wordt vicieus 9 jaar geleden - donderdag 11 december 2008
Beleggers in hedgefondsen reageerden bijzonder ontgoocheld op de recente prestaties. Het zijn echter geen mirakelproducten.

2008 wordt niet alleen een rampjaar voor de klassieke aandelenfondsen, ook de hedgefondsen beleven een annus horribilis. Ondanks hun belofte op een positief rendement dat losstaat van de ontwikkelingen op de financiële markten moesten ze gemiddeld 15 % prijsgeven in dollar. Tot ontgoocheling van de beleggers. Het wonderkind van de fondsenindustrie beleeft dan ook de slechtste periode uit zijn geschiedenis.

ABSOLUUT RENDEMENT
Hedgefondsen worden algemeen gepromoot als beleggingen die in zowel goede als slechte beurstijden succesvol zijn en aantrekkelijke rendementen bieden tegen aanvaardbare risico’s. Ze streven een absoluut rendement na dat losstaat van de ontwikkelingen op de beurzen.
En dat in tegenstelling tot de klassieke beleggingsfondsen, die een relatief rendement beogen en dus beter willen doen dan hun index. Daalt die index echter met 20 % en verliest het fonds ‘slechts’ 10 %, dan zal de beheerder van het klassieke fonds een pluim op de hoed steken omdat hij de schade wist te beperken. De belegger in het fonds zal daar echter anders over denken want hij is geld verloren.
Ook zo voor de beheerder van een hedgefonds. Zijn prestige en verloning hangen af van zijn capaciteiten om in alle omstandigheden winsten voor de aandeelhouders te genereren. En om dat te kunnen doen, krijgt hij carte blanche en mag hij beleggen in zowat alles. Daarbij kan er bijvoorbeeld aan shortselling worden gedaan (= verkopen van activa in de hoop ze later goedkoper terug te kopen) en kan een hefboom (= via afgeleide producten en leningen een veelvoud van het eigen kapitaal beleggen) worden gebruikt. Die absolute vrijheid, gekoppeld aan de genereuze beheervergoedingen, zorgen ervoor dat de sector zowel de beste … als de slechtste beheerders aantrekt.

2008 = RAMPJAAR
· Maar ondanks die beleggingsvrijheid en de mogelijkheid om te profiteren van dalende beurzen werpt 2008 zich op als het slechtste jaar voor hedgefondsen ooit … in dollartermen weliswaar. Gemiddeld gezien verloren ze 15 %. Door de klim van de dollar in euro werd de schade echter beperkt tot een verlies van 3 %, maar dat wordt door de sector en de beleggers aanzien als een toevalstreffer. Wat telt in de beoordeling van de beheerders zijn immers de rendementen geboekt in de referentiemunt de dollar, want die worden geacht bestand te zijn tegen het beursgeweld.
· De uiteindelijke prestaties werden bepaald door de precieze beleggingsstrategie (twaalf in totaal) en de mate waarin al dan niet met een hefboom werd gewerkt. De slechtst presterende strategieën, ‘groeilanden’ en ‘converteerbare arbitrage’ (= inspelen op prijsdiscrepanties tussen de converteerbare obligatie en het onderliggende aandeel), verloren beide 30 % in dollar. Enkel de strategieën ‘short bias’ (= waarbij de beheerder mikt op lagere beurskoersen) en ‘managed futures’ (= inspelen op koersbewegingen via afgeleide producten) boekten uiteindelijk winst (zowat 13 %). Maar vergis u niet, binnen een bepaalde categorie tekenden zich grote rendementsverschillen tussen de fondsen op. Dat is ook logisch als u weet dat de beheerders volledige vrijheid van handelen hebben. Goede beheerders trekken daar hun voordeel uit, slechte komen daardoor in de problemen. Ten slotte gold ook de regel dat hoe groter de hefboom, hoe meer risico er werd gelopen, hoe slechter het fonds in veel gevallen presteerde.
· Toch is de gemiddelde prestatie van de sector nog behoorlijk als we het in relatieve termen bekijken. Wereldwijd gingen de aandelen in 2008 immers 42 % lager in dollartermen (33 % in euro). De alternatieve beleggingsfondsen deden het dan ook een pak minder slecht.
Maar net daar knelt het schoentje. Beleggers in hedgefondsen zijn – terecht – veeleisend. Zij betalen een hoge prijs om een resultaat te krijgen dat weinig gecorreleerd is met dat van de beurs. Niet alleen betalen ze hoge jaarlijkse beheerlonen (vaak 2 % plus 20 % van alle winsten), ook is er weinig transparantie op het gebied van portefeuille (waarin wordt precies belegd?) en op het gebied van liquiditeit. Zo berekenen veel fondsen slechts eenmaal per maand een al dan niet gecertificeerde inventariswaarde en kan het fonds slechts van de hand worden gedaan na een bepaalde periode (lock-up) en op voorwaarde dat het order lang genoeg op voorhand werd doorgegeven (notice). Allemaal toegevingen die beleggers doen in ruil voor het verkrijgen van een absoluut rendement … in theorie.

HEDGEFONDSEN: VOOR- EN NADELEN

Voordeel

Nadeel

absoluut rendement (1)

gebrek aan transparantie

beleggingsvrijheid beheerder

beleggingsvrijheid beheerder

spreiding (correlatie) (2)

minimale reglementering

beheerdersparticipatie (3)

modaliteiten (4)

(1) Een positief rendement dat niet gebonden is aan een index; (2) Het toevoegen van een hedgefonds aan uw portefeuille levert u, statistisch gezien, een hoger verwacht rendement voor een bepaald risico of een lager risico voor een bepaald verwacht rendement op; (3) De beheerder steekt veelal zelf veel geld in het fonds; (4) Hoog instapbedrag, forse kosten, vaak illiquide, moeilijk op te volgen.

EVOLUTIE HEDGEFONDSEN (vet) EN WERELDWIJDE AANDELENINDEX (basis 100)

De laatste jaren waren ontgoochelend voor beleggers in hedgefondsen. Tot voor kort deden ze het minder goed dan de brede beurs. In 2008 werd de schade beperkt maar boekte de sector de zwakste prestaties uit zijn bestaan.

VICIEUZE CIRKEL
· Naast de ontevredenheid vanuit klantenbasis hadden de hedgefondsen nog andere katjes te geselen.
– Met het verdwijnen van Bear Stearns en Lehman Brothers verloren ze de grootste instellingen die zorgden voor hun orderafwikkeling en back-office (prime broker). Door het faillissement van de zakenbanken werden bankrekeningen bevroren, orders geannuleerd en moesten tal van fondsen snel op zoek naar nieuwe partners en dat in een moeilijke markt. Fondsen van Diamondback Capital, MKM, Oak Group en RAB gingen daardoor op de fles.
– Door de crisis werd het lenen van geld duurder en werd het shorten van (financiële) aandelen aan banden gelegd. Dat bond de handen van tal van fondsen.
– Omdat steeds meer beleggers hun geld opvroegen en omdat de fondsen door de dalende beurskoersen steeds meer onderpand op tafel moesten leggen door hun bankier, werden de fondsen verplicht om hun (liquide) activa te verkopen. Voor elke 100 dollar dat uit een hedgefonds vloeide richting aandeelhouders, diende er voor 270 dollar aan activa te worden verkocht op de financiële markten indien we rekening houden met de gemiddelde hefboom van 2,7. Dat zorgde voor druk op de beurskoersen waardoor er nog meer diende te worden verkocht.
· Koppel dat aan de pessimistische beurs- en economische voorspellingen voor volgend jaar en het totaalplaatje ziet er niet goed uit. Begin 2008 waren er wereldwijd nog 10.000 hedgefondsen actief, goed voor zowat 2.000 miljard dollar. De verwachting is nu dat er eind volgend jaar al tot een derde hedgefondsen minder zullen zijn. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat de sector probeert zijn bestaan te redden door de aandeelhouders lagere kosten, meer transparantie, of minder hefboomwerking te beloven. In het slechtste geval werd beslist om de deuren simpelweg te sluiten gedurende een tot meerdere jaren (gate of lock-out), al dan niet in samenspraak met de aandeelhouders.

EN BIJ ONS ?
· Hedgefondsen blijven in se bestemd voor de rijken der aarde. Om in aanmerking te komen voor een aankoop dient een belegger een jaarinkomen te hebben van 200.000 dollar of over een roerend vermogen te beschikken van 1 miljoen dollar. De fondsen zijn dan ook gemeengoed in het wereldje van de private banking. In ons land worden ze nog steeds aanzien als een ongereglementeerd beleggingsinstrument dat niet mag worden aangeboden aan het grote publiek. Uitzondering wordt daarbij gemaakt voor het beleggingsfonds van het ‘Belgische type’, wettelijk van kracht sinds 2005. Een hefboomfonds kan bij ons aan de publieke man worden gebracht indien het een indexfonds of een dakfonds dat belegt in hedgefondsen betreft (= diversificatie) én indien het over kapitaalbescherming beschikt. Vooral dat laatste punt doet het concept van hedgefondsen teniet waardoor er tot op heden nog geen Belgisch hedgefonds van de band is gerold.
· Het zou echter België niet zijn indien daar geen mouw aan te passen viel. Hedgefondsen werden/worden wél publiekelijk aangeboden, zij het in de vorm van een levensverzekering (tak 23) die zelf belegt in hedgefondsen (zie tabel). Tak 23-producten moeten immers aan andere regels voldoen dan beveks en sicavs. Opvallend is dat slechts twee instellingen zich aan die producten hebben gewaagd, Deutsche Bank en KBC. De producten van pionier Deutsche Bank zijn ondertussen op eindvervaldag gekomen en werden niet vervangen door andere. Ze deden het rendementsgewijs niet slecht maar moesten gedurende heel hun leven deels afrekenen met de fantastische prestatie van de beurs van Brussel. Ook de producten van KBC kenden tot op heden geen overweldigend succes. KBC-Life Convertible Arbitrage kende na een veelbelovend begin enkele gedaantewisselingen en werd uiteindelijk opgeslorpt in het dakfonds KBC-Life Alternative Selector (-8,2 % in oktober; nog geen cijfers voor november voorhanden). Dat fonds en KBC-Life Long Short Quant Global (-2,8 % in oktober) zijn op dit moment de enige overblijvende ‘hedgefondsen’.

GEEN MIRAKELPRODUCT
Hedgefondsen zijn geen spek voor de particuliere beleggersbek. U weet nooit wat u precies in huis haalt. Daar zorgen de gebrekkige transparantie en de complexe portefeuilles wel voor. Ook al kent de sector tal van witte raven, de goede beheerders hebben hun fondsendeuren al lang geleden gesloten voor nieuwe beleggers. Slechts weinig fondsen boeken op termijn én na kosten consistent goede prestaties. Ook de populaire dakfondsen van hedgefondsen blijven het moeilijk hebben om hun dubbele kostenprijskaartje te verantwoorden. Daarbij zullen tal van fondsen de komende maanden de eeuwige jachtvelden opzoeken. Die afwikkeling kan jaren aanslepen.

HISTORISCH AANBOD BELGISCHE HEFBOOMFONDSEN

Naam fonds

Verdeler

Type

Opstart

Huidige status

Rendement sinds start
(in %, in euro)

fonds

wereld

België

DWS Hedge Protection

Deutsche Bank

tak23

2002

op eindvervaldag januari 2007

17.6

31.3

105.3

DWS HedgeSelect

Deutsche Bank

tak23

2001

op eindvervaldag juli 2008

21.4

9.7

52.4

KBC-Life Long Short Quant Global

KBC

tak23

2004

maandelijkse notering

-2.1

2.1

-11.1

KBC-Life Alternative Selector

KBC

tak23

2002

maandelijkse notering

0.7

-13.9

-9.7

KBC-Life Convertible Arbitrage

KBC

tak23

2001

opgeslorpt juni 2006

-7.9

8.3

61.3

Absolute cijfers tot eind oktober of tot opdoekdatum. Het totale rendement wordt vergeleken met dat van de wereldindex en dat van de Belgische beurs. KBC beschikt daarnaast met de New Horizon-fondsen ook over een reeks producten die hedgefonds-strategieën imiteren, zij het in het wettelijke fondsenkader.

Benaming dekt niet de volle lading

Er is altijd al veel te doen geweest rond de benaming van hedgefondsen. ‘Hedge’ staat immers voor afdekken en niet alle fondsen dekken zich af. Ook de term ‘hefboom’ is niet altijd correct want veel beheerders gebruiken nauwelijks tot geen hefboom. ‘Marktneutraal’ dan? De geboekte rendementen bewijzen dat er van neutraliteit niet echt sprake is. ‘Alternatief’ blijft de belegging wel want de beheerder kan doen wat hij wil en is daarbij niet onderworpen aan strikte controles. Ook al geldt ook dat dan weer niet voor de hele sector.

Deel dit artikel