Voeding en gezondheid onder de loep van logo TA
Standpunt

De resoluties covid-vaccins als een publiek goed

04 juni 2021

I. Inleiding: covid-vaccins als een publiek goed

Beide resoluties ondersteunen de idee van covid-19 vaccins als een publiek goed. Dat wil dus zeggen dat covid-vaccins universeel beschikbaarbaar en toegankelijk moeten zijn. De Europese Commissie verdedigde dit standpunt ook bij het uittekenen van haar vaccinstrategie.

Er bestaat geen discussie over het feit dat een snelle vaccinatie van de globale bevolking noodzakelijk is, zowel vanuit het standpunt van een gelijk recht op gezondheid van alle burgers wereldwijd, als vanuit de overtuiging en feit dat het de enige weg is om uit de pandemie te geraken; “we zijn pas veilig als de hele wereld veilig is”.

Evenmin bestaat er discussie over de huidige ongelijkheid in toegang tot vaccins tussen de rijkere westerse landen en landen die over minder middelen beschikken.

De standpunten verschillen echter over de oplossing die het meest geschikt is om op een snelle manier de wereldwijde bevolking toegang te geven tot betaalbare vaccins ter bescherming tegen SARS-CoV2.

 

II. Standpunt Test Aankoop

Verschillende maatregelen en initiatieven die reeds genomen werden zijn absoluut waardevol en moeten bevorderd worden, maar ze zijn onvoldoende om te voldoen aan de wereldwijde vraag van betaalbare vaccins.

We denken hierbij aan de volgende initiatieven:

  • Vrijwillige afspraken die meerdere firma’s onderling maakten om de productiecapaciteit te verhogen. Deze afspraken blijven in grote mate beperkt tot afspraken tussen zogenaamde innovatieve farmaceutische bedrijven. Niet al het bestaande potentieel aan productiecapaciteit wordt via dergelijke samenwerkingscontracten ingezet.
  • Initiatieven binnen de schoot van (o.a.) de Wereldgezondheidsorganisatie zoals de Covid-19 Technology Access Pool (C-TAP) en COVID-19 Vaccines Global Access (Covax).

  •  C-TAP heeft tot doel om kennis, gegevens en patenten op vrijwillige basis te delen. Dit initatief werd een jaar geleden gelanceerd (en ondersteund door ons land). Tot nog toe (februari 2021) engageerde geen enkele vaccinproducent zich echter in dit initiatief.

  • Covax streeft naar een eerlijke verdeling van vaccins tussen hoge-, midden- lage-inkomstlanden maar bereikt deze doelstelling duidelijk niet. De beperkte productiecapaciteit is hier een duidelijk knelpunt.

In de huidige context is de hele wereld afhankelijk van de “goodwill” van een beperkt aantal bedrijven. Deze pandemie is een uitzonderlijke situatie die uitzonderlijke maatregelen vereist  en verantwoordt.

Daarom steunen we het voorstel om tijdelijk de intellectuele eigendom op verschillende procedures en technologieën relevant in de context van covid-19 vaccins op te schorten. Verschillende maatregelen moeten als complementair beschouwd worden.

Deze maatregel moet fundamenteel bijdragen aan zowel het opdrijven van de productiecapaciteit als aan de betaalbaarheid van de prijs van de vaccins.

 

III. Productiecapaciteit uitbreiden

Het tijdelijk opschorten van intellectuele eigendom mbt verschillende procedures en technologieën om covid-19 vaccins te produceren is een eerste noodzakelijke stap om de productie voldoende op te kunnen schalen. Deze tijdelijke opschorting van oa patenten is noodzakelijk om juridische zekerheid te geven aan producenten zonder dat ze dure rechtszaken moeten vrezen. Firma’s zullen immers pas overgaan tot het herbestemmen van bestaande productiecapaciteit of het investeren in (bijkomende) productiecapaciteit, wanneer ze juridisch geen problemen hoeven te vrezen.

We zijn er ons van bewust dat ook andere stappen gezet moeten worden opdat voldoende productie inderdaad gerealiseerd kan worden, zoals overdracht van know-how.

Het huidige TRIPS verdrag biedt bepaalde flexibiliteiten om knelpunten met intellectuele eigendom te regelen wanneer dat nodig is om redenen van volksgezondheid, maar deze zijn niet voldoende in het kader van een pandemie. De mogelijkheid om te werken met dwanglicenties kent op dit moment te veel beperkingen om wereldwijd productie op te schalen: de wetgeving is nationaal en dit moet dus in elk land afzonderlijk geregeld worden, niet elk land beschikt over een wetgeving die dwanglicenties mogelijk maakt en verschillende bestaande wetgevingen (zoals ook deze in ons land) zijn niet optimaal. Test Aankoop is voorstander om de bestaande wetgeving in ons land te verbeteren.

De bestaande onduidelijkheid mbt de breedte van de opschorting die vermeld word in de Max Planck standpuntnota kan verholpen worden in verdere onderhandelingen mbt de voorgestelde waiver.

 

IV. Betaalbaarheid vaccins beter garanderen

Terwijl er enkele firma’s zijn die zich akkoord verklaard hebben om tijdelijk vaccins te leveren aan kostprijs, is dit:

  • Een tijdelijk engagement van slechts enkele firma’s, dat bovendien moeilijk verifieerbaar is.
  • Een engagement dat afhankelijk is van de onderhandelingscapaciteiten van een bepaald land
  • Een engagement dat niet geldt voor alle vaccinproductenten. Integendeel zelfs: Pfizer/BioNTech zou in huidige bestellingen meer aanrekenen dan in de eerste bestelling per vaccindosis, terwijl de gemaakte kosten wellicht al gerecupereerd zijn.

De bestaande schaarste plaatst farmaceutische producenten in een machtspositie waarbij ze voorwaarden kunnen afdwingen in de onderhandelingen over contracten die het publieke belang schaden. Het gaat hierbij niet alleen over de prijzen die firma’s kunnen vragen voor hun vaccins, maar ook over de geheimhouding die bedrijven afdwingen over wat afgesproken werd. Deze machtspositie staat ook de nodige transparantie in de weg over bijdragen van publieke respectievelijke private investeringen aan onderzoek, ontwikkeling en productie van vaccins, en over de kosten- en prijsstructuur van de verschillende vaccins.

 

V. Impact op investeringen door de farmaceutische industrie en innovatie?

Volgens de Max Planck standpuntnota zouden patenten fundamenteel zijn om onderzoek en ontwikkeling mbt covid-19 en covid-19 vaccins te stimuleren en zou het tijdelijk opschorten van intellectuele eigendom innovatie door farmaceutische firma’s afremmen.

Deze veronderstelling gaat volledig voorbij aan het feit dat alle firma’s die een door EMA goedgekeurd vaccin commercialiseren aanzienlijke publieke financiële steun kregen en verchillende ervan zelfs quasi volledig ontwikkeld werden met publieke middelen. Niet alleen private bedrijven hebben recht op een faire “return on investment”, ook de belastingbetaler heeft hier recht op; er is geen enkele aanvaardbare reden waarom de burger twee keer zou betalen voor vaccins, terwijl farmaceutische firma’s deze publieke investeringen verzilveren.

Er is massa’s publiek geld geïnvesteerd in de ontwikkeling van deze vaccins; het is dan ook niet meer dan logisch dat deze producten wereldwijd beschikbaar komen, voor alle burgers.

 

Toegang pers

Om als journalist toegang te krijgen tot alle inhoud, vragen wij u ons een email te sturen.