Dossier

Hoe omgaan met Polycysteus Ovarium Syndroom (PCOS)?

13 juli 2022

Het Polycysteus Ovarium Syndroom, of kortweg PCOS, is een hormonale aandoening die de werking van de eierstokken verstoort. Vrouwen met PCOS hebben meestal geen regelmatige cyclus en dus ook geen regelmatige eisprong, met verminderde vruchtbaarheid tot gevolg.

Wat is PCOS?

De arts stelt de diagnose van Polycysteus Ovarium Syndroom (PCOS) of syndroom van Stein Leventhal als je twee van de volgende kenmerken hebt: meerdere (poly) vochtblaasjes (cysten) in de eierstok (ovarium), menstruatiestoornissen en een teveel aan mannelijke hormonen. Afhankelijk van de aanwezige kenmerken spreken dokters van verschillende "fenotypes" of presentaties van de ziekte.

Symptomen verschillen van vrouw tot vrouw

PCOS komt voor bij 5 tot 10 % van de vrouwen. Het is daarmee een van de meest voorkomende hormonale stoornissen en een belangrijke oorzaak van verminderde vruchtbaarheid.

De mate waarin de symptomen zich manifesteren kan verschillen van vrouw tot vrouw, en veranderen met de tijd. Daardoor wordt niet altijd (meteen) de juiste diagnose gesteld.  

Hoe PCOS precies ontstaat, is niet bekend. Waarschijnlijk is er niet één oorzaak en zijn er meerdere hormonen betrokken. In sommige families komt PCOS vaker voor, maar het schijnt vooral voor te komen bij vrouwen met overgewicht. Vrouwen die al aanleg hebben voor PCOS krijgen symptomen als ze dikker worden.

Hormonaal onevenwicht

Bij PCOS zijn de hormoonwaarden van de vrouw ontregeld. Zo maakt een vrouw met PCOS te veel oestrogenen aan. Dat remt de vorming van FSH (follikel stimulerend hormoon, het hormoon dat de rijping van de eiblaasjes stimuleert) en overstimuleert de aanmaak van LH (luteïniserend hormoon, het hormoon dat de eisprong opwekt).

Door de lage FSH-waarden en hoge LH-waarden kunnen de eicellen niet rijpen. De ongerijpte eiblaasjes of follikels blijven achter in de eierstok en vormen met vocht gevulde blaasjes (cystes). Deze cystes zijn te zien als een soort kralenkrans op een (vaginale) echo.

Links een polycystische eierstok, rechts een normale

 

Ook de testosteron- en insulinewaarden kunnen verhoogd zijn bij vrouwen met PCOS, wat specifieke symptomen zoals overmatige beharing of diabetes veroorzaakt.

Een onregelmatige menstruatiecyclus is het meest herkenbare kenmerk van het syndroom. De eisprong blijft vaak uit, waardoor er geen maandelijkse menstruatie is. Een normale vrouw heeft 13 tot 14 menstruaties per jaar, bij een vrouw met PCOS zijn dat er gemiddeld minder dan 8.

Zware last

De behandeling van PCOS vraagt tijd, geld en energie. Gezonde voeding en voldoende beweging zijn cruciaal, en de kosten voor onderzoeken, medicatie en eventueel vruchtbaarheidsbehandelingen zijn niet min.

Daarnaast eist PCOS ook een psychologische tol. Vruchtbaarheidsproblemen brengen verdriet en stress met zich mee, en ook symptomen als overbeharing, acné en overgewicht kunnen zwaar om dragen zijn. Uit verschillende studies blijkt dat PCOS-patiënten vaker dan gemiddeld kampen met depressie, angst en een verminderde levenskwaliteit. Contact met lotgenoten kan helpen.

 

De symptomen van PCOS kunnen verschillen van vrouw tot vrouw, en bovendien ook veranderen met de tijd. Sommige zijn esthetisch, andere hebben ook op latere leeftijd verregaande gevolgen. Zo geeft PCOS op lange termijn een verhoogd risico op diabetes, hart- en vaatziekten en kanker.

De diagnose PCOS valt doorgaans na een bloedonderzoek en een (vaginaal) echoscopisch onderzoek. De arts zal ook letten op uiterlijke kenmerken zoals overbeharing of acne.

PCOS zit vaak in de familie, er speelt dus zeker een genetische component mee. Vrouwen die een erfelijke aanleg hebben, lopen een groter risico om het syndroom te ontwikkelen, al spelen ook externe factoren zoals overgewicht mee.

PCOS is niet te genezen. Met gezonde voeding, voldoende beweging en medicatie kunnen de symptomen wel onder controle worden gehouden. De verschillende symptomen van PCOS werken voortdurend op elkaar in waardoor patiëntes in een vicieuze cirkel kunnen belanden. Het volstaat meestal niet om de symptomen los van elkaar aan te pakken.

Veel vrouwen met PCOS worstelen met overgewicht. Afvallen is meestal voldoende om de symptomen te verminderen en de langetermijnrisico's zoals diabetes te beperken. Schakel indien mogelijk een diëtist in. Ook beweging en voldoende slaap zijn belangrijk om je suikerspiegel en je klachten onder controle te houden.