Test-Aankoop

Test-Aankoop publiceert in zijn magazine Test Gezondheid een enquête bij
36 spoedgevallendiensten. Een enquêtrice zocht hulp voor een gesimuleerde lichte enkelverzwikking. Slechts in twee ziekenhuizen werd de patiënte uitvoerig bevraagd. De meeste ziekenhuizen houden de vraagstelling erg kort. Eén keer werd een volledig lichamelijk onderzoek uitgevoerd en bij één spoedgevallendienst volgde helemaal geen lichamelijk onderzoek. In tegenstelling tot de internationaal erkende Ottawa-regels, die in ons geval niet zouden moeten leiden tot röntgenfoto’s, werd in 34 van de 36 gevallen radiografie ingezet. Overbodige behandelingen (plastic spalk, gips, zelfs eenmaal een medische fout omdat een gesloten gipsverband werd aangebracht) en overbodige medicatie (acht ziekenhuizen schrijven een combinatie voor van paracetamol, ontstekingsremmer en zalf) vullen het negatieve plaatje aan. Gezondheidszorg kost de maatschappij handenvol geld. De budgetten staan onder druk en er moeten moeilijke keuzes worden gemaakt. Verspilling van middelen door medische overconsumptie is des te schrijnender in een dergelijke context. Test-Aankoop koppelt aan dit onderzoek een eis tot informatiecampagne. Die moet de patiënten duidelijk maken dat ze met relatief eenvoudige problemen het best eerst een huisarts of een dokter van wacht raadplegen. De maatregel die een extra remgeld invoerde is vaak ongekend. Patiënten weten nauwelijks wat ze zelf moeten betalen. Maar ook de ziekenhuizen moeten hun verantwoordelijkheid nemen om medische overconsumptie tegen te gaan, o.a. door niet zo gauw de grote middelen in te zetten.

Het onderzoek

In 2001 klaagde Test-Aankoop de situatie reeds aan na een onderzoek bij 36 spoedgevallendiensten waaruit bleek dat artsen er te snel de grote middelen inzetten. Toenmalig minister van Volksgezondheid, Minister F. Vandenbroucke verklaarde toen de medische overconsumptie in de spoedgevallendiensten te zullen aanpakken. Nu, 7 jaar later, neemt Test-Aankoop de proef op de som. En wat blijkt? De situatie is nog niet verbeterd. Het onderzoek werd twee maal op dezelfde manier uitgevoerd: Test-Aankoop liet een gesimuleerde lichte enkelverstuiking verzorgen en beoordeelde de vraagstelling van de arts, het lichamelijk onderzoek, het al dan niet gebruiken van radiografie, de gestelde diagnose en de behandeling. Dit werd vergeleken met wat nationale en internationale richtlijnen voorschrijven in een dergelijk geval. Het onderzoek werd uitgevoerd bij 36 spoedgevallendiensten, verspreid over gans België.

Vraagstelling te kort

Met zeven gerichte vragen kan de arts het precieze probleem bepalen. Doet hij daarna een grondig lichamelijk onderzoek, dan staat hij al heel wat dichter bij een diagnose.
Eén spoedgevallendienst sloeg de vraagstelling gewoon over. Slechts in twee ziekenhuizen werd de enquêtrice uitvoerig bevraagd.

Halfslachtig lichamelijk onderzoek

Bij één spoedgevallendienst volgde helemaal geen lichamelijk onderzoek, terwijl dat nochtans elementair is. Bijna alle artsen controleerden of de voet pijn deed bij druk op bepaalde zones (wat kan wijzen op een breuk) en velen bekeken de pijnlijke plaatsen. Weinig artsen gingen na of de patiënte kon lopen en de enkel belasten. Slechts één keer werd een volledig lichamelijk onderzoek uitgevoerd.

Radiografie nog te vaak ingezet: vergelijking met de Ottawa-regels

Voor de beoordeling maakte Test-Aankoop de vergelijking met wat de internationaal erkende Ottawa-regels voorschrijven. Dat zijn richtlijnen voor artsen die werden opgesteld om onnodig röntgenonderzoek te vermijden. Ze zijn grondig onderzocht in spoedgevallendiensten en vrij eenvoudig toe te passen.
Volgens de Ottawa-regels is een röntgenfoto bij een enkeldistorsie enkel aangewezen als de patiënt geen 4 stappen na elkaar kan zetten zonder hulp en/of pijn heeft als de arts op bepaalde zones van de voet drukt. De enquêtrice simuleerde geen breuk, dus was een röntgenfoto niet nodig. Slechts in twee ziekenhuizen werden effectief geen röntgenfoto’s genomen. Meer dan de helft van de artsen paste de Ottawa-regels niet toe en nam een overbodige foto. Een kleine helft paste deze regels wel toe … om uiteindelijk toch over te gaan tot het nemen van een röntgenfoto. Sommige artsen menen dat dit nodig is om zich juridisch in te dekken bij eventuele problemen later. Dit is echter een misvatting die niet bevestigd wordt door rechtspraak en rechtsleer.

Overbodige behandelingen

Na een overbodige röntgenfoto stelde de meerderheid van de artsen de juiste diagnose: een gewone enkelverstuiking. Deze vereist geen specifieke behandeling. Een steunverband kan de pijn verzachten, maar de enkelverstuiking zal er niet sneller door genezen.
De meeste ziekenhuizen (23 van de 36) kozen voor een steunverband. Meer dan één vierde van de artsen koos echter voor een immobilisatie van de voet door een open gips of plastic spalk! Dit is een overbodige kost, hindert de patiënt in zijn functioneren en genereert andere vermijdbare risico’s. Eén arts maakte zelfs een medische fout door een gesloten gipsverband aan te leggen. Mocht een echte verzwikte enkel dan nog verder zwellen, zou het gipsverband de bloedtoevoer verhinderen en kan de spier afsterven.

Geen medicatie nodig

Bij een enkelverstuiking zijn geneesmiddelen niet echt noodzakelijk. In geval van pijn volstaat een eenvoudige pijnstiller, bij voorkeur paracetamol. Er werd echter kwistig omgesprongen met medicatie. Niet minder dan acht ziekenhuizen schreven een combinatie van paracetamol, een ontstekingsremmer én een zalf voor.

Test-Aankoop eist meer inspanningen om medische overconsumptie tegen te gaan
Patiënten met dergelijke relatief eenvoudige problemen horen niet thuis op een spoedgevallendienst. De invoering van extra remgelden voor patiënten zonder informatie over het hoe en waarom van deze maatregel zal echter weinig effect hebben op de medische overconsumptie. En waar blijft de responsabilisering van de ziekenhuizen?

Test-Aankoop vraagt

• Een informatiecampagne: die moet de patiënten duidelijk maken dat ze met relatief eenvoudige problemen het best een huisarts of een dokter van wacht raadplegen. Patiënten die onmiddellijk naar de spoedgevallendienst gaan, betalen immers extra remgeld (€ 18,30 i.p.v. € 4,07). Patiënten kennen nauwelijks het bestaan van dit remgeld, laat staan het waarom.
  
• Responsabiliseren van de ziekenhuizen: die moeten ook hun verantwoordelijkheid nemen om medische overconsumptie tegen te gaan, o.a. door niet zo gauw grote middelen in te zetten. 
  
•  Informatie voor artsen: bij veel artsen leeft het idee dat ze röntgenfoto’s moeten nemen om zich juridisch in te dekken tegen eventuele problemen later. Er is nochtans geen rechtspraak die dit onderbouwt. Hierover zou meer duidelijkheid moeten komen.
  
• Een beter uitgebouwde eerstelijnszorg: goed georganiseerde wachtdiensten kunnen de overconsumptie een halt toeroepen.