Test-Aankoop

2009 ging voorbij zonder grote voedselcrisis, maar toch moest het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) 47 producten terugroepen of van de markt halen, ongeveer vier per maand. Twee markante voorbeelden uit het lijstje: verscheidene loten kerriepoeder bleken met methylgeel gecontamineerd, een kankerverwekkende kleurstof, en in bepaalde ontbijtgranen en melk was een bestanddeel van de inkt van de verpakking doorgedrongen.

Ook Test-Aankoop voerde in 2009 talloze onderzoeken en tests uit. Honderden eetwaren werden geanalyseerd en tientallen verkooppunten bezocht. In totaal 927! 42 % (388) van die eetwaren en verkooppunten kregen een slechte of zwakke beoordeling. Niet noodzakelijk een gevaar voor de gezondheid, maar wel een teken dat velen het nog steeds niet zo nauw nemen met wat de Belg op zijn bord krijgt.

Eerst het goede nieuws …

Sommige analyses van de consumentenvereniging brachten vooral goed nieuws.
- Mozzarella: slechts een van de 31 geanalyseerde kazen kon als een geval van fraude worden bestempeld. Hij was gemaakt van koemelk in plaats van buffelmelk. Geraspte mozzarella in zakjes stelde wel teleur.
- Benzeen in lightlimonade: in 2007 bleken nog drie lightlimonades benzeenconcentraties te bevatten die 20 keer hoger lagen dan de norm voor drinkwater. Twee jaar later waren er enkel sporen van benzeen terug te vinden in drie producten. Toch een blijvend zeer: waarom zijn benzoaten nog steeds niet verboden als bewaarmiddel?

Voor verbetering vatbaar

Hieronder het lijstje van producten die weliswaar niet voldeden volgens Test-Aankoop, maar daarom nog niet ongeschikt zijn voor consumptie. Meer inspanningen van fabrikanten zijn nodig om het tij te keren.

- Kant-en-klare stamppot: of u dit nu diepgevroren of koelvers koopt, dit product moet iets blijven voor af en toe. Het bevat te veel zout en is te duur in vergelijking met huisbereide stamppot. Bovendien zitten er te weinig groenten in, hetgeen dan wordt gecompenseerd door aroma’s.
- Brood: Test-Aankoop eist een duidelijkere wetgeving, want die is achterhaald en niet aan de realiteit te toetsen. Bakkers moeten ook minder zout gebruiken. Bijna één brood op vier bevat meer zout dan wettelijk toegelaten.
- Aardappelen: ook al zag meer dan de helft van de stalen er goed uit, 14 % had een weinig uitgesproken, zoete of vreemde smaak. Een aardappel op vijf bevatte te veel nitraten indien we vergelijken met de norm die de sector zichzelf oplegt.
- Elzaswijn: 22 van de 65 wijnen bevatten te veel sulfiet. Het etiket verschaft de wijnliefhebber vaak meer reclamepraat dan echte informatie.
- Gerookte zalm: een vrij duur product terwijl de smaak van 15 van de 27 geteste producten toch te wensen overlaat. Ook hier te weinig duidelijke informatie op het etiket. De producten waren veelal vers en de hygiëne was aanvaardbaar.
- Antibioticaresiduen: Test-Aankoop analyseerde verschillende producten van dierlijke oorsprong. In 2003 bevatte nog 65 % van de honingstalen antibioticaresiduen. Vandaag nog twee stalen op 21. In andere eetwaren (koninginnebrij, garnalen, varkensvlees, kalkoen, pangasius) werden geen sporen gevonden.

Hier loopt het helemaal mis

Ondanks die deels bemoedigende resultaten, blijven er veel problemen bestaan die de consument vaak niet vermoedt.

- Pita: veel te zelden (8 keer op 40) konden de verkopers melden om welk vlees het precies ging … en dan bleek die informatie soms nog onjuist. Pita is veelal erg vet en de kwaliteit van het vlees is slecht. Tegen de verwachtingen in vond Test-Aankoop hier weinig problemen met de hygiëne.
- GGO: van de 113 producten op basis van maïs en/of soja bevatten er 22 sporen van ggo’s. Twee daarvan waren bioproducten. Test-Aankoop dringt er nogmaals op aan dat de consument alle informatie zou krijgen en vrij zou kunnen kiezen. Producenten moeten aansprakelijk zijn voor alle huidige en eventuele toekomstige risico’s.
- Nitraten: nemen we realistische porties als uitgangspunt, dan bevatte ¾ van de geanalyseerde groenten meer nitraten dan een kind van 20 kilo zou mogen innemen op basis van de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie. Test-Aankoop vraagt dat die normen zouden worden toegepast op alle soorten van groenten. Ze zouden ook strenger moeten worden en er moeten meer controles komen. Test-Aankoop pleit voor een beter evenwicht tussen economische motieven en volksgezondheid.
- IJs en softijs: de bezochte verkooppunten waren niet proper genoeg. 35 % van de stalen schepijs en 62 % van de stalen softijs hadden een slechte tot zeer slechte bacteriologische kwaliteit. Het FAVV kwam tot dezelfde vaststelling tijdens zijn controles. Er moeten meer controles komen om op het terrein verandering in de zaak te brengen.
- Snelverkoop: 34 % van deze verse voedingsmiddelen, die in snelverkoop of de laatste dag van de houdbaarheidsperiode werden verkocht, was niet meer geschikt voor consumptie. Dit legt nog maar eens de weinig transparante manier bloot waarop de houdbaarheidstermijnen worden bepaald. Test-Aankoop pleit voor de vermelding van de productie- of verpakkingsdatum en van bewaartips op de verpakking. Het FAVV beloofde de controles te verscherpen.
- Smoothies: gezonder dan een chocoladereep, dat is zeker, maar de gezondheidsslogans op smoothies gelooft u beter niet blindelings. Ze zijn immers niet het equivalent van echt fruit en zijn dus niet de oplossing om toch maar aan uw dagelijkse behoefte aan fruit te voldoen! De consument is zich niet steeds bewust van de marketing achter deze producten. Test-Aankoop vraagt dat de overheid orde op zaken stelt inzake gezondheidsclaims op voeding.
- Gezondheidsdrankjes: deze drankjes willen zich van traditionele limonade onderscheiden door uit te pakken met claims over vitaliteit, welzijn of gezondheid. Dat steunt echter op niets. Test-Aankoop vraagt een verbod op claims voor dit soort van drankjes.
- Croissants: vaak erg vet en bovendien gaat het om slechte vetten. Toch een pluspunt: ze bevatten weinig transvetzuren, hoewel de overheid op dat vlak niet bepaald streng is.
- Voeding zonder suiker: geen enkel van de geteste producten (koekjes, chocolade, hazelnootpasta, confituur) is geschikt in het kader van een dieet. Fructose, een zoetmaker die een “gezond” imago had, is helemaal te mijden. Bovendien blijkt nog maar eens dat “zonder suiker” zeker niet “zonder calorieën” betekent. Test-Aankoop vraagt een volledigere en juistere etikettering.
- Voedingssupplementen: er staat geen rem op de gezondheidsaanspraken op deze producten. De bestaande wetgeving is makkelijk te omzeilen en de controles leveren weinig resultaat op. De consument is op zichzelf aangewezen. Een duidelijke wet is dringend noodzakelijk.

En 2010 begint slecht … worsten met bedrieglijke inhoud

Een van de eerste voedingstests die Test-Aankoop in 2010 publiceert (TA 539 van februari) geeft alvast niet veel hoop op beterschap. Twee derde van de 33 gemengde worsten scoort erg slecht.
Met de hygiëne van de verkooppunten mag dan al weinig mis zijn, de wettelijk verplichte bewaartemperatuur van 4° C werd in een geval op twee niet gerespecteerd! Bovendien kan de consument niet steeds achterhalen hoe het zit met die temperatuur: in omzeggens de helft van de verkooppunten is de verplichte thermometer niet zichtbaar, als er al een is …

De veelheid van benamingen vormt een ander probleem. Het is moeilijk om met die benamingen te weten welke vleessoorten precies werden gebruikt en in welke verhoudingen. Temeer omdat die benamingen bedrieglijk kunnen zijn. Zo bevatten 13 worsten geen of vrijwel geen rund- of kalfsvlees.
Tot slot bevatten vele worsten te veel bacteriën.

Test-Aankoop dringt bijgevolg aan op een duidelijke etikettering, goed gedefinieerde benamingen en de systematische vermelding van de vleessoorten en hun verhoudingen. Frequente en doortastende controles van de vleessoorten en van de bacteriologische kwaliteit zouden ook hier welkom zijn.

Test-Aankoop eist

De verantwoordelijkheid voor de vele problemen is verdeeld. Alle actoren uit de voedingssector moeten werken aan een beter aanbod, producten van een betere kwaliteit en een grotere transparantie voor de consumenten.

- De overheid moet de lacunes in de wetgeving wegwerken. Vaak is de bestaande wetgeving immers verwarrend of niet toe te passen. De instanties die voor controles bevoegd zijn, moeten vaker de baan op en ze moeten sancties opleggen indien nodig.
- Producenten moeten investeren in betere producten in plaats van hopen geld uit te geven aan marketing en holle slogans. Dergelijke aanspraken op verpakkingen en in reclame blijken overigens erg vaak overdreven en zelfs bedrieglijk (bv. smoothies, voedingssupplementen, gezondheidsdrankjes, voeding zonder suiker).
- Verdelers moeten voeding verkopen en uitstallen zoals het hoort (bv. voldoende lage temperaturen in de koeltoonbanken). De informatie die ze geven aan consumenten moet toereikend en juist zijn (bv. over brood, gerookte zalm, pita). Ook moeten ze tijdens het transport en de verpakking zorg dragen voor de producten.

- Tot slot eist Test-Aankoop dat het FAVV meer en beter zou communiceren met de consumenten. Een betere samenwerking tussen het FAVV en de consumentenvereniging is ook wenselijk. Het Voedselagentschap zou meer rekening moeten houden met de resultaten van de talrijke studies van Test-Aankoop.