Test-Aankoop

Om de zonnebankgebruiker beter te beschermen, werd de wet op zonnecentra in augustus 2008 verstrengd conform een Europese richtlijn. Naar aanleiding daarvan herhaalde Test-Aankoop zijn onderzoek van 2001 met als doel de naleving van de wetgeving in zonnecentra te evalueren. Deze keer werden 68 zonnecentra – waaronder zeven onbemande – afzonderlijk bezocht door een volwassene en een 15- of 16-jarige, die volgens de wet geen toelating mag krijgen. De bevindingen zijn nog schrijnender dan tijdens het vorige onderzoek: slechts vijf van de 68 bezochte zonnecentra voldeden aan alle onderzochte vereisten. 93 % was met andere woorden in strijd met een of meerdere wetsbepalingen! De meeste daarvan dateren nochtans al van 2002 of eerder. Hoewel de uitbaters dus ruimschoots de tijd hebben gehad om zich in regel te stellen, blijkt dat nog veel te vaak niet gebeurd. Zo kreeg de minderjarige bezoeker ruim twee keer op drie toegang tot de zonnebank, hoewel dat bij wet verboden is. Bovendien gaf minder dan één op vijf onthaalbedienden mondeling toelichting bij de risico's van de zonnebank, terwijl ze daar nochtans toe verplicht zijn. Het huidtype van de klant werd in slechts de helft van de gevallen bepaald, hoewel dat wettelijk wordt voorgeschreven en essentieel is in het licht van de risico’s van huidkanker. Volgens Test-Aankoop is er dan ook dringend nood aan meer beroepsernst in de sector en aan meer controle en strenge sancties door de bevoegde overheidsinstanties.  

Van kwaad naar erger

Sinds 1 augustus 2008 mogen uitbaters geen minderjarigen meer toelaten tot de zonnebank, noch personen met huidtype 1 (met een zeer lichte huid, rood of lichtblond haar en blauwe ogen, die moeilijk bruinen en snel verbranden). Tevens werden de stralingsnormen van de lampen teruggedrongen tot 0,3 W/m², vergelijkbaar met de sterkte van de mediterrane middagzon. Hoewel de rest van de wetgeving al dateert van 2002 of eerder, zijn heel wat zonnecentra nog steeds niet in regel, zo blijkt uit de steekproef van Test-Aankoop. Deze vaststellingen worden trouwens bevestigd door controles van de FOD Economie: van alle zonnecentra die sinds augustus 2008 werden gecontroleerd, trad 68 % de wetgeving met voeten. De voornaamste inbreuken betroffen de verstrengde stralingsnorm, de ophanging van verplicht advies, de informatieverstrekking aan de klant en de termijn tussen twee zonnebanksessies.

Verplichte informatie niet altijd zichtbaar

Uitbaters van zonnecentra zijn onder meer verplicht een aantal waarschuwingen en instructies voor veilig gebruik op te hangen. Test-Aankoop bevestigt dat in twee derde van de bezochte zonnecentra het verplichte informatiebord aanwezig was. In 14 zaken konden de onderzoekers deze tekst echter nergens bespeuren. Van de verplichte veiligheidsinstructies in de cabine viel zelfs in zowat de helft van de bezochte zonnecentra geen spoor te bekennen!

Onthaal kan vaak beter

Vanwege het risico van oogbeschadiging door uv-stralen moeten zonnecentra in een beschermingsbrilletje voorzien. In 52 van de 68 bezochte zaken werd dat spontaan ter beschikking gesteld van de klant, maar in acht gevallen kreeg die er pas één op eigen vraag. Bovendien verzaakten heel wat onthaalverantwoordelijken aan hun informatieplicht: minder dan één op vijf bedienden nam de moeite enige uitleg te geven over de risico's van uv-straling en maar twee van hen overliepen daarbij de verplichte informatieve tekst! Volgens Test-Aankoop zou het overigens wenselijk zijn dat de klant de kans krijgt die tekst rustig (thuis) door te nemen, aangezien hij die ook moet ondertekenen.

Huidtype en leeftijd doen er vaak niet toe

Omdat niet iedereen even gevoelig is voor uv-stralen, moeten de sterkte en de duur van de zonnebanksessies worden afgestemd op het huidtype van de gebruiker. De wetgeving vereist dan ook dat de onthaalverantwoordelijke vooraf het huidtype van de klant bepaalt, dat noteert bij de verplichte informatieve tekst en die vervolgens samen met hem of haar ondertekent. Bij de bezoeken van Test-Aankoop kwam het huidtype echter in slechts de helft van de bezochte zonnecentra ter sprake. Overigens vroegen maar 29 van de onthaalbedienden naar verbrandings- of bruiningservaringen, nochtans essentieel om iemands huidtype te achterhalen. Of mensen met huidtype 1, die wegens hun grote gevoeligheid voor uv-stralen niet onder de zonnebank mogen, werkelijk zouden worden geweigerd, is dus twijfelachtig.

Minderjarigen mogen vrolijk onder de zonnebank!

De leeftijd speelde in ruim twee op drie gevallen geen rol: maar 25 onthaalbedienden vroegen naar de leeftijd of identiteitskaart van de minderjarige bezoeker en 21 van hen ontzegden hem ook effectief de zonnebank.

Geen uitzondering voor onbemande centra

Ook daar waar de zonnebank automatisch wordt gestuurd via een magneetkaart of vergelijkbaar middel, is een intakegesprek verplicht. In twee van de zeven bezochte zaken kon helaas niemand de bezoeker ontvangen om deze ter plaatse te informeren en diens leeftijd en huidtype na te gaan. Hoewel heel wat automatische zonnebanken werken met een vingerafdruk en scan van de identiteitskaart, reageerde dat systeem trouwens niet op de leeftijd van een minderjarige. Op de koop toe ontbrak het in vier van de zeven onbemande centra aan een noodsysteem, zoals een telefoon of drukknop om de hulpdiensten op te roepen. Test-Aankoop noemt het onaanvaardbaar dat de gebruiker bij problemen op zichzelf is aangewezen.

Het welzijn van de zonnebankgebruiker voorop

Het staat buiten kijf dat uv-straling niet alleen huidveroudering en -verslapping in de hand werkt, maar ook meer kans geeft op oogschade en huidkanker. In 2005 registreerde de Stichting Kankerregister in ons land maar liefst 13 400 nieuwe gevallen van huidkanker. In 1 560 gevallen ging het om een kwaadaardig melanoom, de meest agressieve vorm van huidkanker, die onbehandeld snel uitzaait en levensbedreigend is. Het aantal slachtoffers neemt nog altijd jaar na jaar toe. Vrouwen worden het vaakst getroffen. Op basis van wetenschappelijk onderzoek klasseerde het Internationaal Instituut voor Kankeronderzoek (IARC) de zonnebank dit jaar trouwens in de hoogste risicocategorie voor de ontwikkeling van huidkanker, net als uv-straling in het algemeen. Wie voor zijn dertigste geregeld onder de zonnebank gaat, zou maar liefst 75 % meer kans lopen op huidkanker. Er wordt de zonnebankgebruiker dan ook aangeraden zich te beperken tot maximaal tien beurten per jaar.

Uit de bedroevende resultaten van het onderzoek leidt Test-Aankoop af dat het de meerderheid van de zonnecentra nog steeds aan professionaliteit en plichtsbewustzijn ontbreekt. Volgens de consumentenorganisatie is er dan ook nood aan meer beroepsernst in de sector enerzijds en meer controles en sancties, tot een (tijdelijke) sluiting toe, door de bevoegde instanties anderzijds. De zonnecentra hebben immers meer dan tijd genoeg gehad om zich in regel te stellen.