Test-Aankoop

Heel wat mensen ontzeggen zich een regelmatig bezoek aan de tandarts, onder andere uit schrik voor een gepeperde rekening. Het imago van tandartsen is op het gebied van tarieven immers niet al te best. Test Gezondheid, het gezondheidsmagazine van Test-Aankoop, en de Bond Moyson West-Vlaanderen voerden een gezamenlijk onderzoek uit. Een eerste belangrijke vaststelling is dat de rekening sterk afhangt van het statuut van een tandarts. Geconventioneerde tandartsen respecteren de officieel vastgelegde tarieven grotendeels, niet-geconventioneerden doen dat veel minder. In een kwart van de getuigschriften van deze laatste groep tandartsen werd een hoog supplement aangerekend van meer dan 10 % van het officiële tarief. Ruim de helft van deze supplementen ging zelfs 20 % of meer boven dit officiële tarief. Dit houdt minstens een verdubbeling in van het eigen aandeel van de patiënt, het zogenaamde remgeld, en het brengt de betaalbaarheid van tandzorg ernstig in het gedrang. Het statuut van de tandarts is een cruciaal element voor de patiënt die een hoge rekening wil vermijden. Ook de overheid vindt dat belangrijk en verplicht daarom de tandartsen hun statuut te afficheren in de wachtkamer. De steekproef toont echter aan dat deze informatie nauwelijks aanwezig is of opgemerkt wordt door de patiënt. Onduidelijkheid troef dus, en meer transparantie lijkt de enige mogelijke oplossing om tandzorg te garanderen, en ervoor te zorgen dat niet nog meer mensen dan vandaag het geval is, de tandarts links laten liggen.

Duizenden getuigschriften onderzocht

De Belgische gezondheidsenquête van 2004 wijst uit dat slechts 49 % van de Belgen dat afgelopen jaar een bezoek bracht aan de tandarts. Dit percentage evolueert weinig. Het aantal personen dat een tandarts raadpleegde voor een preventief onderzoek daalde echter ten opzichte van 2001. Uit een recent onderzoek van Test Gezondheid blijkt dat voor een aanzienlijk aantal gezinnen de kosten voor gezondheidszorg zwaar doorwegen. Wanneer behandelingen stopgezet of uitgesteld worden omwille van financiële problemen, prijkt tandzorg bovenaan.
Is er dan een probleem van betaalbaarheid van tandzorg? Rekenen tandartsen inderdaad hoge supplementen aan? Geen eenvoudige vragen. Veel tandartsen vullen immers het aangerekende bedrag niet in op het getuigschrift. Of dit bedrag al dan niet moet worden vermeld, hangt immers af van het fiscale statuut van de tandarts. Om toch de nodige informatie te bekomen sloegen Test Gezondheid en Bond Moyson West-Vlaanderen de handen in elkaar. Gegevens werden verzameld uit verschillende bronnen: alle getuigschriften van de maand december 2009 (13780) en meer dan 1300 getuigschriften bekomen bij een loketenquête van Bond Moyson, evenals 90 getuigschriften verzameld onder het personeel van Test Aankoop. Zowel bij de loketenquête als bij het personeel van Test Gezondheid werden een aantal bijkomende vragen gesteld. Beide organisaties analyseerden samen deze gegevens, die elkaar aanvullen en dezelfde tendenzen tonen.

Geen voorspelbaar prijskaartje

De prijs van een bezoek aan de tandarts is niet eenvoudig in te schatten voor de patiënt. Een aantal prestaties wordt terugbetaald door de ziekteverzekering, andere dan weer niet. Voor de terugbetaalde prestaties worden om de twee jaar “officiële tarieven” afgesproken en vastgelegd in een conventie tussen tandartsen en ziekenfondsen. Voor die prestaties geldt dan ook meteen dat de overheid de patiënt helpt om de rekening te betalen. Een aantal tandartsen respecteert deze officiële tarieven, andere dan weer niet. Geconventioneerde tandartsen rekenen in principe deze officiële tarieven aan, gedeeltelijk geconventioneerden doen dit alleen op bepaalde uren of dagen. Niet-geconventioneerde tandartsen zijn niet gebonden aan de afspraken en zijn volledig vrij aan te rekenen wat ze willen. Voor prestaties die niet worden terugbetaald gelden ook geen officiële tarieven en mogen alle tandartsen zelf hun prijs bepalen.

Globale beeld regionaal gekleurd

De resultaten van de loketenquête van Bond Moyson geven een algemeen beeld van de situatie in West-Vlaanderen. Bij slechts 40 % van de geanalyseerde getuigschriften wordt het officiële tarief aangerekend. Weliswaar situeert een bijna even grote groep (36,5 %) zich in de buurt van dit officiële tarief. In 16 % van de gevallen wordt een supplement aangerekend, in 7,5 % minder dan het officiële tarief.
Afhankelijk van de onderzochte regio verschilt dit globale beeld. Het zijn immers vooral niet-geconventioneerde tandartsen die supplementen aanrekenen. En het aantal niet-geconventioneerde tandartsen kan sterk verschillen tussen de verschillende regio’s. In West-Vlaanderen is dit ‘slechts’ 21 %. In Waals-Brabant daarentegen gaat het om ruim 50 %. Globaal genomen voor België gaat het om een groep van ongeveer 31 %, dit percentage kent een langzame maar continue stijging.

Niet-geconventioneerd, niet gelimiteerd?

De loketenquête toont aan dat niet-geconventioneerde tandartsen in een kwart van de gevallen een supplement van meer dan 10 % van het officiële tarief aanrekenden. Ruim de helft van die supplementen ging zelfs 20 % of meer boven het officiële tarief. De bedragen die de patiënt extra moet betalen, kunnen daardoor sterk oplopen: in ruim 30 % van de gevallen lag het supplement op 20 euro of meer, in 13 % van de gevallen ging het zelfs om 50 euro of meer. Een supplement van 20 % betekent minstens een verdubbeling van het remgeld. Een weliswaar extreem voorbeeld ter illustratie: een jaarlijkse controle kostte ten tijde van ons onderzoek 56,5 euro, waarvan 3,5 euro voor rekening van de patiënt. Een tandarts rekende hiervoor 90 euro aan, waardoor de patiënt 36,5 euro -ruim 10 keer meer dus- uit eigen zak moest betalen.

Prijzen vaak afgerond

Maar ook (gedeeltelijk) geconventioneerde tandartsen houden zich niet steeds aan de officiële tarieven. Slechts 37 % van de volledig en 44 % van de gedeeltelijk geconventioneerde tandartsen past ze steeds toe. Deze cijfers mogen echter niet worden gedramatiseerd, want wanneer het officiële tarief niet wordt gehanteerd, gaat het vooral om afrondingen. Uiteindelijk ligt bij volledig en gedeeltelijk geconventioneerden respectievelijk 97 % en 92 % van de aangerekende bedragen onder of rond het officiële tarief (maximaal 5 % hoger). Supplementen van maximaal 5 % zijn bij deze groep vaak, maar niet altijd, afrondingen. Dit hoge aantal afrondingen, weliswaar vaker naar boven dan naar beneden, is te wijten aan de gebruiksonvriendelijkheid van de officiële tarieven (bv. 33,37 euro om een tand te laten trekken). Deze afrondingen zijn weliswaar begrijpelijk en vormen geen probleem voor de betaalbaarheid van de tandzorg. Anderzijds kan men zich vragen stellen bij de zin van officiële tarieven, indien deze in de praktijk onvoldoende worden gehanteerd.

Patiënt en overheid tasten in het duister

Het statuut van de tandarts maakt dus een wezenlijk verschil uit voor de patiënt, zeker in de portemonnee. Dit statuut moet dan ook worden geafficheerd in de wachtkamer en daarvoor stelt het RIZIV een standaardformulier ter beschikking. Helaas gebeurt dit nauwelijks: in het onderzoek werd slechts bij 6 van de 48 bezochte tandartsen informatie over het statuut of de prijzen opgemerkt. In 21 gevallen hing de affiche er niet, in de andere 21 kon de patiënt niet met zekerheid zeggen of ze er al dan niet hing. Bij deze laatste groep is de kans groot dat ze niet aanwezig was. Eerder onderzoek toonde immers aan dat zorgverleners deze informatie nauwelijks afficheren. Misschien was ze in een aantal gevallen wel aanwezig maar werd ze niet opgemerkt door de patiënt. De onooglijke lay-out van het RIZIV formulier trekt immers niet meteen de aandacht van de patiënt.
Ook voor de overheid is meer transparantie een essentiele vereiste. Het is immers belangrijk zicht te hebben op de consumptie van tandzorg, de aangerekende tarieven en supplementen, en aldus op de betaalbaarheid van deze zorg voor de bevolking. Getuigschriften van tandartsen kunnen in dit kader een interessante bron van informatie zijn. Helaas heerst slechts een onvolledig en vooral een onjuist beeld omdat veel tandartsen het bedrag niet invullen (meer dan de helft van de getuigschriften die Test Gezondheid verzamelde en bij een derde van de getuigschriften van de loketenquête Bond Moyson). Het onderzoek toont aan dat vooral de tandartsen die een hoog supplement aanrekenden het totale bedrag niet vermelden.

Derdebetalersregeling slechts zelden toegepast

Het is vandaag nog steeds de regel dat de patiënt eerst het volledige bedrag zelf voorschiet en pas achteraf terugbetaald wordt. En deze bedragen zijn vaak toch wel hoog.
Het gemiddeld betaalde bedrag in de loketenquête is ongeveer 65 euro. Bij 63 % van de getuigschriften gaat het om een bedrag van 50 euro en meer. Bij bijna 17 % van de getuigschriften gaat het om 100 euro of meer. Zeker voor zwakkere sociaal-economische groepen kunnen dergelijke bedragen een drempel betekenen. Dit probleem kan opgevangen worden door het toepassen van de derdebetalersregeling: de patiënt betaalt dan enkel het remgeld en eventuele supplementen, de rest wordt rechtstreeks gefactureerd aan het ziekenfonds. Tandartsen kunnen naar schatting voor minstens een kwart van hun prestaties deze regeling toepassen, onder andere voor kinderen, voor personen met een voorkeursregeling (WIGW en OMNIO) en in geval van een ‘financiële’ noodsituatie. Uit het onderzoek van Bond Moyson blijkt echter dat dit slechts zelden gebeurt.

Transparantie: sleutel tot een gedeeltelijke oplossing

Is de schrik voor de tandartsrekening terecht? Uitspraken over de betaalbaarheid van tandzorg kunnen dus alleen in genuanceerde termen. De overheid voorziet voor een heel aantal prestaties in de tandzorg in een goede terugbetaling. Een groot deel van het basispakket tandzorg zou voor de meerderheid van de bevolking betaalbaar moeten zijn, ten minste als men een geconventioneerde tandarts raadpleegt. Er zijn echter ook een aantal essentiële prestaties bij de tandarts die niet of onvoldoende vergoed worden door de ziekteverzekering, die wel voor problemen zorgen, zoals bijvoorbeeld het trekken van een tand bij volwassenen jonger dan 60 jaar.

Helaas is er onvoldoende informatie en transparantie over de kost voor de patiënt van de verschillende prestaties van tandartsen, evenals over bij welke tandartsen men deze betaalbare zorg dan wel kan vinden. Het negatieve imago van de prijzen voor tandzorg en een groot gebrek aan transparantie zijn ongetwijfeld een deel van de verklaring voor de lage populariteit van de tandarts. En dat is spijtig, want dit negatieve imago is voor een deel onterecht.

Test Gezondheid en Bond Moyson West-Vlaanderen eisen betaalbare tandzorg en transparantie

Opdat de patiënt de rekening vooraf beter zou kunnen inschatten, moet de tandarts altijd zijn statuut en zijn tarieven afficheren. Het Riziv moet daarvoor een overzichtelijk formulier uitwerken en controleren of de tandartsen deze ook effectief uithangen.

Tandartsen moeten verplicht worden het aangerekende bedrag in te vullen op het getuigschrift, zodat de overheid meer zicht kan krijgen op de aangerekende supplementen.

Verder pleiten Test Gezondheid en Bond Moyson voor officiële tarieven die werkbaar zijn en dus niet moeten worden afgerond, voor voldoende aandacht van de overheid voor de conventiegraad van de tandartsen en voor een automatische toepassing van de derdebetalersregeling voor mensen met een laag inkomen.