Een generatie overslaan ? (29/09/2008)

Uw kinderen volledig onterven is niet mogelijk, maar soms kunt u goede redenen hebben om een deel van uw erfenis haasje-over te laten doen met de volgende generatie. De kleinkinderen kunnen er maar goed mee zijn. Dat de operatie een belangrijke besparing op de successierechten betekent, is mooi meegenomen.

Omdat de bevolking vergrijst…
We mogen er blij om zijn : over het algemeen leven wij steeds langer en blijft onze gezondheidstoestand langer goed. Dat betekent dat onze nalatenschap steeds later uit de doeken gedaan wordt. Meestal zijn onze kinderen op dat ogenblik al lang geen twintigers meer. Waarschijnlijk hebben ze al lang hun plaats in het leven gevonden, staan ze dicht bij hun pensioen of genieten ze zelfs al van een welverdiende rust. In veel gevallen hebben ze zelf al voor een appeltje voor de dorst kunnen zorgen.
Anders is het gesteld met de kinderen van onze kinderen. Die staan op dat ogenblik dikwijls op de drempel van hun actieve leven. Misschien willen ze een huis kopen of hun eigen onderneming opstarten. In veel gevallen zou een kleine erfenis hen veel beter van pas komen dan hun ouders.

Daar valt over te denken…
Er is alvast een argument dat de balans in het voordeel van uw kleinkinderen kan doen overhellen. Als u uw vermogen aan uw eigen kinderen nalaat en als deze het op hun beurt zo goed als onaangetast aan hún kinderen nalaten, zal de fiscus twee keer langskomen : eerst betalen uw kinderen successierechten en wanneer zij overlijden uw kleinkinderen een tweede keer. Indien u daarentegen een generatie overslaat en uw vermogen rechtstreeks aan uw kleinkinderen nalaat, moeten er maar één keer successierechten betaald worden.

EEN VOORBEELD IN CIJFERS :
het gezinnetje van emma
Emma is 78 jaar en heeft een vermogen van 500 000 euro..
Ze heeft een zoon, Paul, van 55.
Paul heeft twee kinderen, Nadine van 28 en Mark van 26.

Indien Paul bij de dood van Emma 500 000 euro erft, zal hij successierechten moeten betalen. Aangezien successierechten gewestelijke materie zijn, hangt het bedrag af van de fiscale verblijfplaats van Emma.

Paul zal successierechten moeten betalen ten bedrage van :

· 87 000 euro indien Emma in Vlaanderen gedomicilieerd was. Blijft over 413 000 euro.
· 85 300 euro indien Emma in Brussel gedomicilieerd was. Paul houdt van zijn 500 000 euro dus 414 700 euro over.
· 86 250 euro indien Emma in Wallonië gedomicilieerd was. Paul houdt 413 750 euro over.

Laten we aannemen dat Paul bij zijn overlijden aan zijn kinderen het bedrag nalaat dat hij na het afwikkelen van de erfenis van zijn moeder in handen had.

Naargelang van het geval erven Nadine en Mark :

· 206 500 euro (413 000 : 2) als Emma in Vlaanderen gedomicilieerd was.
· 207 350 euro (414 700 : 2) als Emma in Brussel gedomicilieerd was;
· 206 875 euro 413 750 : 2) als Emma in Wallonië gedomicilieerd was;

De successierechten die zowel Nadine als Mark moet betalen komen neer op :
· 15 585 euro in Vlaanderen.Beide erfgenamen houden 190 915 euro over.
· 17 623 euro in Brussel. In dat geval houden ze elk 189 727 euro over.
· 18 487,50 euro in Wallonië. Ze houden elk 188 387,50 euro over.

Het totale bedrag aan successierechten dat betaald werd :
· in Vlaanderen : 87 000 + (2 x 15 585) = 118 170 euro
· in Brussel : 85 300 + (2 x 17 623) = 120 546 euro
· in Wallonië : 86 250 + (2 x 18 487,50) =   123 225 euro

Veronderstellen we nu dat Emma de 500 000 euro bij testament rechtstreeks aan haar kleinkinderen nalaat en dat Paul zijn reservataire gedeelte (zie verder) niet opeist. Nadine en Mark zullen dan elk 250 000 euro krijgen, waarop ze volgende successierechten verschuldigd zijn :
· 19 500 euro indien Emma in Vlaanderen gedomicilieerd was. Dan zijn beide kleinkinderen 230 500 euro rijker.
· 25 300 euro indien Emma in Brussel gedomicilieerd was, zodat ze elk 224 700 euro netto overhouden.
· 26 250 euro indien Emma in Wallonië gedomicilieerd was. Ze krijgen elk 223 750 euro netto.

Indien de nalatenschap rechtstreeks naar de kleinkinderen gaat, blijft er van de erfenis een groter deel binnen de familie in plaats van naar de fiscus te gaan. In ons voorbeeld :

NIET VERGETEN

Het reservataire gedeelte
Indien u eraan denkt om een generatie over te slaan en om rechtstreeks aan uw kleinkinderen goederen na te laten, mag u niet uit het oog verliezen dat uw kinderen reservataire erfgenamen zijn. Ze kunnen het in de wet omschreven gedeelte van de nalatenschap opeisen. Enkel het overige gedeelte, het zogenaamde beschikbare gedeelte, kan ongehinderd aan andere erfgenamen nagelaten worden.
· indien u één kind heeft, bedraagt diens wettelijk erfdeel de helft van de successie. Over de andere helft mag u vrijelijk beschikken;
· hebt u twee kinderen, dan hebben ze elk wettelijk recht op een derde van de nalatenschap. Met de rest mag u doen wat u wilt;
· zijn er drie kinderen, dan valt hun wettelijk drie vierden van de erfenis toe en mag u over het resterende kwart beschikken.
Een goede raad : indien u overweegt om een generatie over te slaan, doe dat dan in goede verstandhouding met uw kinderen. Zo vermijdt u dat er na uw dood eventueel spanningen ontstaan tussen uw kinderen en uw kleinkinderen. En dan nog dit : kinderen kunnen ook vrijwillig afstand doen van hun wettelijk erfdeel.

Het testament
Om die generatiesprong in de praktijk uit te voeren en uw kleinkinderen bij uw overlijden te bevoordelen, is het absoluut noodzakelijk dat u een testament maakt. U kunt u hiervoor tot een notaris wenden of u kunt een eigenhandig geschreven testament opmaken.

ALTERNATIEVEN

Tussenoplossingen
U bent niet verplicht om uw erfenis volledig aan uw kleinkinderen na te laten. Naargelang van de samenstelling van uw vermogen, de leeftijd en de financiële situatie van uw kinderen, de leeftijd van uw kleinkinderen zijn diverse formules mogelijk. U kunt bijv. aan uw kinderen het vruchtgebruik en aan uw kleinkinderen de naakte eigendom van uw goederen nalaten. In dat geval wordt het volledige bedrag van de successierechten vereffend op het ogenblik van het overlijden. Ze zijn dan minder zwaar om dragen omdat ze over een groter aantal aandelen verdeeld worden.
Als uw kinderen op hun beurt sterven, zullen uw kleinkinderen de volle eigendom van de goederen verwerven zonder dat ze nog iets van successierechten op dit deel van de erfenis verschuldigd zijn.
Ook voor een dergelijk formule is een uitstekende verstandhouding binnen de familie wenselijk. Want als de (onroerende) goederen eenmaal verdeeld zijn tussen vruchtgebruikers en blote eigenaars moet er een regeling getroffen worden m.b.t. het beheer, de lasten, enz.

De schenking
U kunt uw kleinkinderen ook bij leven begunstigen. Dat heet dan een schenking.
· De schenking van een onroerend goed kan alleen via de notaris gebeuren en moet geregistreerd worden. Dat betekent dat u registratierechten moet betalen die min of meer overeenkomen met de successierechten.
· Geld of waardepapieren kunt u eveneens via een geregistreerde notariële schenking weggeven. De schenkingsrechten zijn in dit geval minder zwaar dan de successierechten (het tarief voor een schenking in rechtstreekse lijn van roerende goederen bedraagt slechts 3 %). Eenmaal die rechten betaald, zijn er op de geschonken bedragen geen successierechten meer verschuldigd.
· U kunt die 3 % schenkingsrechten zelfs vermijden via een gift uit de hand of een bankgift (overschrijving van rekening naar rekening). Dit soort schenking is volkomen legaal, maar moet niet geregistreerd worden. Indien de schenker binnen de drie jaar na de gift overlijdt, moet het geschonken bedrag opgenomen worden in de erfenisaangifte en moeten er successierechten op betaald worden.