Test-Aankoop

Een langer leven gaat doorgaans hand in hand met meer medische zorgen en dus meer geneesmiddelen. Polymedicatie, waarbij men dagelijks meer dan vijf geneesmiddelen chronisch neemt, is daarom geen uitzondering bij senioren. Niet altijd zonder problemen, zo blijkt uit een onderzoek van Test-Aankoop in samenwerking met de KU Leuven en het Wit-Gele Kruis. Zij peilden bij 22 senioren naar hun houding tegenover hun medicijnen en namen deze ook grondig onder de loep. De resultaten zijn opmerkelijk: naast een bijna blind vertrouwen in “Meneer Doktoor” en de soms creatieve omgang met hun geneesmiddelen, vonden de onderzoekers maar liefst 62 geneesmiddelenproblemen op een totaal van 186 medicijnen die werden genomen door 22 respondenten. Verontrustend als je bedenkt dat naar schatting 5 tot 30 % van de ziekenhuisopnames onder senioren rechtstreeks aan dergelijke problemen te wijten zijn. Test-Aankoop pleit voor een medicatiereview, waarbij de arts en apotheker regelmatig het geneesmiddelengebruik van de patiënt kritisch evalueren. In landen als Nederland, Australië en Canada zijn zo’n evaluaties al goed ingeburgerd, waardoor een aantal problemen (inclusief ziekenhuisopnames) worden vermeden.

Ouderen nemen dagelijks verschillende medicijnen tegen kwaaltjes en ziekten, zoals hart- en vaatziekten of diabetes, plus de ocassionele pijnstiller of puffer. De combinatie van zoveel verschillende geneesmiddelen kan voor problemen zorgen en senioren zelfs in het ziekenhuis doen belanden. Test-Aankoop deed een kwalitatief onderzoek naar dergelijke polymedicatie, ofwel het chronisch gebruik van dagelijks meer dan vijf verschillende medicijnen tegelijk, bij 22 senioren.

Senioren en hun geneesmiddelen

De meeste bevraagde senioren weten matig tot goed waarom ze de verschillende medicijnen gebruiken. De huisarts blijft hiervoor de belangrijkste bron van informatie. Van de apotheker krijgen patiënten vooral info over het concrete gebruik. Ouderen geven ook aan de bijsluiter te lezen, en dan vooral het gedeelte over mogelijke bijwerkingen. Sommige artsen raden echter af om dat deel van de bijsluiter te lezen omdat die toch maar nodeloze ongerustheid uitlokt. Of ze de bijsluiter nu lezen of niet, de meeste senioren nemen een veeleer berustende en aanvaardende houding aan tegenover hun medicijnengebruik. Of zoals één van de senioren het verwoordt: “Ik hoef dat allemaal niet te weten, ik slik dat zoals suikerbollen”.

62 geneesmiddelenproblemen gedetecteerd bij 22 senioren

Senioren kunnen in het ziekenhuis belanden doordat bepaalde medicijnen of dosissen niet geschikt zijn voor ouderen, omdat bepaalde geneesmiddelen juist niet worden voorgeschreven terwijl dat wel zou moeten of omwille van slechte combinaties. Gebrekkige communicatie tussen zorgverleners, waarbij ze niet op de hoogte zijn van elkaars behandelingen, verhoogt dit risico. Test-Aankoop constateerde maar liefst 62 geneesmiddelenproblemen bij de 22 bevraagde senioren, die samen in totaal 186 medicijnen chronisch nemen. Voorbeelden waren o.a. het chronisch gebruik van (soms verschillende) benzodiazepines, geneesmiddeleninteracties die een verstoring van de kaliumspiegels kunnen veroorzaken en de combinatie van ontstekingsremmers met bloedverdunners, wat het risico op bloedingen kan verhogen. Dit toont aan dat een regelmatige opvolging en goede communicatie tussen zorgverleners onontbeerlijk is.

Enorm vertrouwen in arts

De senioren uit het onderzoek van Test-Aankoop hadden doorgaans een heel groot, bijna blind vertrouwen in hun huisarts. Ze stellen de keuze van geneesmiddelen niet in vraag en gaan ervan uit dat hun arts “weet wat hij voorschrijft”. Toch gaan ze ook actief en creatief om met hun medicijnen: bij eventuele bijwerkingen raadplegen ze zelf de bijsluiter en voor sommigen is dat voldoende om op eigen houtje te stoppen met een geneesmiddel. Anderen passen zelf de dosis of het innametijdstip van hun medicijnen aan en nog anderen proberen al eens de geneesmiddelen van hun partner uit.

Voor 11 % bestaan goedkopere alternatieven

De meeste senioren hebben ook een berustende en aanvaardende houding tegenover de kostprijs van hun geneesmiddelen. “Als het moet, dan moet het”, is de algemene tendens. Nochtans nemen medicijnen een flinke hap uit het budget. “Ik geloof dat ik meer dan 80 euro per maand aan die vuiligheid geef!”, verduidelijkt één van de senioren. Artsen schrijven ook niet altijd het goedkoopste alternatief voor: voor 11 % van de geneesmiddelen uit de steekproef kon Test-Aankoop een goedkoper alternatief met dezelfde werkzame stof aanduiden. Het gaat in dit geval onder andere over merkgeneesmiddelen waarvoor er een goedkopere generiek bestaat.

Niet blind voorschrijven, wel een medicatiereview

Bovendien zien we nog te veel “abonnementsgeneeskunde”, waarbij de senior regelmatig een lijstje doorgeeft aan de dokter met de geneesmiddelen die bijna op zijn en opnieuw moeten worden aangevuld. Beter introduceren we de medicatiereview in België, waarbij de arts en apotheker regelmatig het geneesmiddelengebruik van de patiënt kritisch evalueren. In landen als Nederland, Australië en Canada zijn zo’n evaluaties al goed ingeburgerd, in België staat deze aanpak nog in zijn kinderschoenen. Een dergelijke monitoring en een goede communicatie tussen apotheker en arts kan een aantal problemen (inclusief ziekenhuisopnames) vermijden. Hoog tijd dat Belgische zorgverleners hier werk van maken, besluit Test-Aankoop.