Test-Aankoop

Test Gezondheid blikt terug op een jaar onderzoek en "mystery shopping" en trekt aan de alarmbel naar aanleiding van een nieuwe studie over vermageringspil Alli bij apothekers.

In het nieuwe nummer van Test Gezondheid, het gezondheidsblad van Test-Aankoop, wordt een scenario-onderzoek gepubliceerd over de verkoop van vermageringspil Alli. Hieruit blijkt dat in meer dan de helft van de bezochte apotheken Alli wordt verkocht aan mensen die daar helemaal niet voor in aanmerking komen (een 17-jarig meisje met een BMI van 21 en een volwassen vrouw met een BMI tussen 24 en 25). Het middel is enkel geschikt voor volwassenen met een BMI hoger of gelijk aan 28. Alli werd ook verkocht aan de volwassen enquêtrice met een BMI van 28, maar dan meestal zonder de nodige vragen over geneesmiddeleninname en de gezondheidstoestand, en zonder advies over bijwerkingen, de noodzaak van een dieet en lichaamsbeweging … Test-Aankoop betreurt dat de adviserende en begeleidende rol van heel wat apothekers achterwege blijft.

Test Gezondheid stelt tevens vast dat onafhankelijke betrouwbare informatie en transparantie in de zorgsector niet voor de hand liggend is. Jaarlijks lopen 125 000 Belgen in het ziekenhuis een infectie op. Patiënten hebben dan ook recht op informatie over hoe ziekenhuizen presteren in hun strijd tegen de resistente ziekenhuisbacterie MRSA bv. In weerwil van de openbaarheid van bestuur moest Test-Aankoop echter de FOD Volksgezondheid dagvaarden voor de Raad van State om deze essentiële informatie per ziekenhuis te bekomen. Patiënten worden verondersteld voor elke behandeling hun “geïnformeerde toestemming” te geven. Alles hangt af van de kwaliteit van de gekregen informatie. Uit een studie van Test Gezondheid blijkt dat het internet bulkt van gekleurde, onvolledige en onjuiste informatie. Test Gezondheid liet overigens al enkele websites sluiten omwille van ontoelaatbare praktijken. Ook daarom pleit Test Gezondheid voor onafhankelijke informatie over gezondheid door de overheid.

Apothekers en de aflevering van Alli

Test Gezondheid publiceert in zijn recentste nummer over een scenario-onderzoek bij apothekers. Drie onderzoeksters trokken naar een 40-tal apotheken in zeven steden. De eerste was een meisje van 17 met een body mass index (BMI) van 21, de tweede een volwassen vrouw met een BMI tussen 24 en 25 en de derde een volwassen vrouw met een BMI van 28. Ze gaven telkens te kennen een doos Alli-vermageringspillen te kopen.
Sinds mei 2009 is die vermageringspil op basis van de actieve stof orlistat zonder voorschrift te koop. Een ideale gelegenheid dus voor de apotheker om zijn rol van raadgever ten volle te spelen. Want Alli is niet zomaar voor iedereen bestemd. Volgens wetenschappelijke studies en de indicaties op de bijsluiter is het middel enkel geschikt voor volwassenen met een BMI hoger of gelijk aan 28. En zelfs in die gevallen is enig advies op zijn plaats, bijvoorbeeld over de inname, de mogelijke interacties met andere middelen of de bijwerkingen.

Afleveren als het niet mag

In de eerste twee scenario’s van het onderzoek van Test Gezondheid was aflevering van Alli dus sowieso uit den boze. De 17-jarige was te jong en had een te lage BMI. De dame in het tweede scenario was weliswaar volwassen, maar ook haar BMI was niet hoog genoeg om een kuur met Alli te verantwoorden. Bij 22 van de 40 bezochte apothekers stapte de 17-jarige niettemin met een doos Alli uit de apotheek. In scenario twee kon de onderzoekster in liefst 26 van de 39 bezoeken een doos Alli kopen.

Advies en informatie veelal onvolledig

De onderzoekster in scenario 3 kwam in aanmerking voor Alli. Hier focuste Test Gezondheid dus op de begeleiding door de apotheker van deze eerste aflevering.
Vermits de BMI niet op iemands gezicht staat af te lezen, was het eerste en vooral belangrijk dat de apotheker polste naar lengte en gewicht om zo de BMI te berekenen. Van de 35 apothekers die Alli meegaven in dit scenario, probeerden 21 echter niet die waarde te berekenen. Ze gaven Alli zo mee.
Gezien de mogelijke interacties en incompatibiliteit van Alli met andere geneesmiddelen en aandoeningen, was het volgens Test Gezondheid essentieel dat de apotheker vragen stelde over de gezondheidstoestand van wie hij voor zich had. Slechts een op vijf (7 op 35 apothekers die Alli afleverden) polste naar de geneesmiddeleninname of de gezondheidstoestand. De helft van de bezochte apothekers vertelde zelfs niet wat Alli eigenlijk is. Idem tot slot voor de informatie over bijwerkingen: 14 van de 35 repten met geen woord over mogelijke bijwerkingen van Alli.
Test Gezondheid betreurt dat vele van de bezochte apothekers kennelijk zo achteloos staan tegenover farmaceutische zorg, door de sector zelf beschouwd als het grondbeginsel van de uitoefening van het beroep van apotheker.

Anonieme bezoeken leggen vinger op de wond

Scenario-onderzoeken zoals dat rond Alli mogen dan al niet de pretentie hebben representatieve conclusies te trekken, ze geven wel een momentopname van de situatie in een bepaalde sector. Recent gebruikte Test Gezondheid deze methode in verscheidene publicaties en telkens kwamen bepaalde wantoestanden aan het licht.
- Voorschrijfgedrag antibiotica (TG 92). De onderzoekers van Test Gezondheid brachten een bezoek aan 103 huisartsen en veinsden keelpijn. In 40 gevallen kregen ze een voorschrift voor antibiotica mee, terwijl deze geneesmiddelen voor keelpijn niet aangewezen zijn.

- Zonnecentra (TG 94). Hier kregen 68 zonnecentra een bezoek, zowel van een volwassene als van een 15- of 16-jarige. Minderjarigen mogen volgens de wet geen toegang krijgen tot deze zonnecentra. Uitbaters zijn bovendien verplicht een aantal waarschuwingen en instructies voor veilig gebruik op te hangen. In 14 centra was dat nergens te bespeuren. Slechts 25 onthaalbedienden vroegen naar de leeftijd of identiteitskaart van de minderjarige bezoeker en 21 van hen ontzegden hem of haar ook effectief de toegang tot de zonnebank.
- Alcoholverkoop aan minderjarigen (TG 95). Twee tieners (14 en 16 jaar) probeerden in 83 supermarkten en 46 nachtwinkels alcohol te kopen (alcopop of fles wodka). De wet verbiedt de verkoop van alcohol aan minderjarigen. In liefst 87 % van de bezoeken slaagden de tieners er toch in de drank te kopen. In amper 15 % van de gevallen werd gevraagd naar de identiteitskaart of de leeftijd.

Patiënten hebben recht op informatie: openbaarheid blijkt delicaat

Jaarlijks lopen 125 000 Belgen in het ziekenhuis een infectie op. Ongeveer 2 600 mensen overlijden als gevolg van de complicaties van die infectie. Cijfers die een goede reden vormen om als overheid de situatie van nabij op te volgen. En een erg overtuigend argument om als burger en patiënt transparantie en informatie te claimen over hoe ziekenhuizen presteren in hun strijd tegen de resistente ziekenhuisbacterie MRSA en co (TG 93).
Ziekenhuizen hebben de plicht bepaalde infecties te melden en maatregelen te nemen. Meer dan algemene resultaten worden echter niet publiek gemaakt terwijl de burger net geïnteresseerd is in de prestaties en de cijfers per ziekenhuis.
Test Gezondheid kroop daarom in de huid van de bezorgde patiënt en schreef de afgelopen maanden een aantal instanties aan om deze relevante documenten in handen te krijgen. De overheid wordt immers verondersteld in alle openheid te besturen en alle bestuursdocumenten waarover ze beschikt zijn in principe dan ook openbaar (op enkele uitzonderingen na).
Test Gezondheid deed meer bepaald pogingen bij de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, bij het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid en bij Vlaamse en Waalse overheidsinstanties.
Vlaanderen bezorgde de auditrapporten van de Vlaamse ziekenhuizen. Overal elders kreeg Test Gezondheid nul op het rekest onder het voorwendsel dat de consumentenvereniging geen recht zou hebben op het gevraagde.
Test-Aankoop besliste daarom tot driemaal toe de FOD Volksgezondheid te dagvaarden voor de Raad van State. Het is de eerste keer dat Test-Aankoop zich genoodzaakt ziet een dergelijke procedure in te leiden. Maar de inzet is dan ook hoog: burgers hebben immers recht op deze informatie. Bovendien zal transparantie ziekenhuizen stimuleren om inspanningen te doen ziekenhuisinfecties te voorkomen.

Patiënt zoekt soelaas op het internet

Via de website van Test-Aankoop vond een enquête bij meer dan 1 000 Belgen plaats (TG 93). Vervolgens organiseerde Test Gezondheid rondetafelgesprekken in vijf focusgroepen van een tiental personen, in samenwerking met de Faculteit Farmacie van de KU Leuven.
Uit deze studie blijkt dat de grote drijfveer van de patiënt is om dankzij de informatie van het net meer betrokken te worden bij (beslissingen over) zijn gezondheid. Hij wil dat de arts hem beschouwt als een gelijkwaardige gesprekspartner. Maar naast juiste informatie bulkt het internet helaas ook van de gekleurde, onvolledige en onjuiste informatie, niet het minst over gezondheidsaangelegenheden. Het onderzoek in de focusgroepen leerde bovendien dat lang niet iedereen zich daar in de praktijk bewust van is.
Test Gezondheid geeft in hetzelfde kader twee concrete voorbeelden, waarbij de organisatie probeerde op te treden tegen ontoelaatbare praktijken op het internet.

- www.cryo-save.com: deze website van de privénavelstrengbloedbank Cryo-Save publiceert misleidende en onbetrouwbare informatie over navelstrengbloed. Op verscheidene plaatsen op de site werd ten onrechte de indruk gewekt dat de opslag van stamcellen voor eigen gebruik zeer nuttig zou zijn. Test Gezondheid diende klacht in bij de Algemene Directie Controle en Bemiddeling van de FOD Economie. Er volgde een proces-verbaal van waarschuwing en de site werd aangepast. Alleen bleek de informatie even misleidend als voorheen. Test Gezondheid diende daarop een tweede klacht in.
- www.cialis.be en www.diabetescare.be: Test Gezondheid diende vorig jaar tegen deze twee sites van de firma Eli Lilly klacht in bij het Geneesmiddelenagentschap. Ze overtraden immers het verbod op reclame voor geneesmiddelen op voorschrift. Beide sites werden naar aanleiding daarvan afgesloten.

Kwaliteit: beter meten en beter laten weten

De patiënt wordt verondersteld voor elke behandeling zijn “geïnformeerde toestemming” (informed consent) te geven. Alles staat of valt met de kwaliteit van de informatie die hij krijgt. Test Gezondheid eist een krachtdadig optreden tegen inbreuken op de wetgeving evenals de ontwikkeling van onafhankelijke informatie over gezondheid door de overheid.
Test Gezondheid pleitte in het verleden al vaak voor de invoering van kwaliteitsindicatoren: meetbare aspecten, die een idee geven van de kwaliteit van de zorg. Een paar voorbeelden: het aantal MRSA-infecties in ziekenhuizen, het meten van het verbruik van handalcohol (handhygiëne)... Test Gezondheid vindt dat deze informatie niet alleen voor zorgverstrekkers en overheid nuttig is, maar ook voor de patiënt.