Test-Aankoop

Begin 2009 bezochten gezonde onderzoekers van Test-Aankoop 103 artsen met een klacht over keelpijn. Bijna 4 op 10 artsen schrijven spontaan antibiotica voor bij keelpijn, een aandoening die niet eens vraagt om een dergelijke behandeling. Dat is 7 % meer dan in 2005, bij het vorige onderzoek van Test Gezondheid. Nadat de onderzoeker zijn twijfel uitdrukte over het voorschrift van de arts, of dat nu voor een antibioticum was of niet, was dat bijna de helft van de artsen: 22 % voor onmiddellijke inname en 25 % voor een uitgestelde start! Niet alleen schreven de artsen foutief en onnodig antibiotica voor, ze schreven ook een massa andere middelen voor: 232 in totaal. Meestal zijn deze nutteloos, maar onschadelijk. In andere gevallen zijn die middelen af te raden omwille van de nevenwerkingen. En dat alles kost zowel de patiënt, als het Riziv een aardige duit. Voor de 48 voorschriften voor antibiotica uit de enquête betalen de patiënten € 198 en de sociale zekerheid € 751.
Test-Aankoop vraagt méér en een blijvende bewustmaking over antibioticagebruik. Bij patiënten, maar ook bij artsen opdat ze de juiste middelen voorschrijven en opdat ze een patiënt een middel durven ontzeggen als dat niet aangewezen is.

Juist antibioticagebruik is essentieel

Antibiotica nemen wanneer dit niet hoeft, zorgt alleen maar meer voor een groeiend aantal bacteriën dat bestand is tegen deze middelen. Ook als de arts in bepaalde gevallen onnodig kiest voor breedspectrumantibiotica – die werken minder gericht – worden bacteriën sneller resistent. Daardoor brengen ziektes en bepaalde ingrepen die voordien geen gevaar vormden meer risico met zich mee. Bovendien zouden er om infecties de baas te blijven steeds sterkere antibiotica nodig zijn. Verder jaagt zo’n foutief antibioticagebruik de kosten voor de portefeuille van de patiënt en die van het Riziv de hoogte in.

103 artsen bezocht

Tussen midden januari en midden februari 2009 bezochten de onderzoekers met enkel en alleen een klacht over keelpijn (zonder hoest en zonder koorts) 103 huisartsen: een klacht waarbij antibiotica helemaal niet zijn aangewezen. Voordat de onderzoekers op pad vertrokken, werden ze onderzocht door een arts die hen gezond verklaarde. Het te volgen scenario werd zeer precies uitgewerkt en ingestudeerd. In eerste instantie moesten ze alleen vermelden dat ze al drie dagen keelpijn hadden. Wanneer de arts het voorschrift had geschreven, op het einde van de consultatie, dienden de onderzoekers een vraag te stellen over het voorschrift. Zo moesten ze bij een voorschrift voor een antibioticum vragen of dit wel nodig was. Werd er geen antibioticum voorgeschreven, dan moesten ze vragen of een antibioticum niet beter zou zijn.

Gedegen onderzoek

Gemiddeld stelden de bezochte artsen 8 vragen tijdens het verkennende gesprek: ze vroegen naar de duur van de keelpijn (87 %), informeerden of de patiënt koorts had (92 %), last had van hoesten (82,5 %) en of hij pijn ervoer bij het slikken (42 %).
Verder controleerden alle artsen de keel, wat toch het absolute minimum is in dit geval. Net geen 80 % voelde ook aan de klieren in de hals. Hoewel de diagnose "ik zie niets abnormaals" zou moeten luiden, spraken verschillende artsen van een lichte roodheid, een beginnende keelontsteking, een licht ontstoken huig tot een echte keelontsteking met wit beslag.

Antibiotica nog populair

Bijna 4 op 10 bezochte artsen schreven spontaan antibiotica voor: 29 % beval onmiddellijke inname aan en 10 % gaf een voorschrift mee met de mondelinge instructie de inname pas te starten als de keelpijn niet beterde of als het verergerde.
Nadat de arts zijn voorschrift met een antibioticum had opgesteld, vroegen onze onderzoekers of dat wel nodig is. Als de arts geen antibioticum voorschreef, vroeg hij of antibiotica niet beter zouden zijn. Meer dan 4 artsen op 5 bleven bij hun standpunt, wat ze ook voorgeschreven hadden. In de overige gevallen liet de huisarts zich wel beïnvloeden: 7 % nuanceerde het voorschrift voor antibiotica door te melden dat de inname slechts diende te starten als de symptomen zouden aanslepen. Eén arts schrapte het voorgeschreven antibioticum en stelde voor om het eerst zonder te proberen. 9 % van de artsen die aanvankelijk geen antibioticum hadden voorgeschreven, deden dit ten slotte toch, vooral voor uitgesteld gebruik.
Uiteindelijk stuurde dus bijna de helft van de geraadpleegde artsen de onderzoekers naar huis met een voorschrift voor antibiotica terwijl dit niet aangewezen is: 22 % voor onmiddellijke inname en 25 % voor een uitgestelde start!

Een massa medicijnen

De artsen schreven een totaal van 232 middelen voor! Dat komt neer op gemiddeld 2,3 medicijnen per arts. Er ging 48 keer een voorschrift voor een antibioticum de deur uit. Slechts 6 % betrof eerstekeuzeproducten. In de overige gevallen ging het om breedspectrumantibiotica (85,5 %) of om antibiotica die niet aangewezen zijn wegens te veel nevenwerkingen (8,5 %).
Naast antibiotica werden er in het totaal nog 184 andere producten voorgeschreven, veelal ging het om lokale behandelingen zoals zuigtabletten, sprays of gorgelmiddelen. Deze producten zijn niet schadelijk, maar hebben nooit hun doeltreffendheid bewezen. Er was ook een reeks producten die nutteloos zijn bij keelpijn, zoals homeopathische middelen. De onderzoekers kregen eveneens producten voorgeschreven die naast nutteloos, ook af te raden zijn omwille van nevenwerkingen, bv. de neusspray Sofrasolone.

Een dure zaak

Voor de consultatie werd gemiddeld € 23 betaald. Het maximale bedrag voor één persoon - voor de medicatie, zonder de consultatie - liep op tot € 28. Gemiddeld betaalde de patiënt voor het totaal aan voorgeschreven geneesmiddelen € 11 uit eigen zak. Voor het totaal van de 48 voorschriften voor antibiotica uit de enquête betaalt de sociale zekerheid € 751 en de patiënten € 198 ... voor een aandoening waarbij antibiotica helemaal niet aangewezen zijn!