Test-Aankoop

Twee derde van de Belgen is bereid om zijn organen af te staan bij overlijden. Dat blijkt uit een enquête van Test Gezondheid, het gezondheidsmagazine van Test-Aankoop, bij meer dan 1 300 respondenten. Mensen die dit zouden weigeren, 11 %, doen dit vooral vanwege hun leeftijd of om medische redenen. Maar vaak is onwetendheid troef bij een overlijden. Weinig mensen hebben al laten registreren of ze organen willen afstaan of hebben dit laten weten aan hun nabestaanden. Slechts 4 op de 10 Belgen weten dit van hun partner. De (grote) meerderheid beseft daarom dat het onderwerp eens ter sprake moet komen en dringt ook aan op meer informatie.

In ons land geldt de “stilzwijgende instemming”: iedereen is donor, tenzij hij of zij uitdrukkelijk verzet heeft aangetekend. Maar die wet wordt niet heel strikt toegepast: als iemand zich niet officieel heeft laten registreren als (niet-) donor, dan zullen de familieleden worden geraadpleegd bij overlijden. Maar het probleem is vaak dat zij niet weten wat de wens was van de overledene, wat hen voor een erg moeilijke keuze zet. Vorig jaar werd in 12 % van de gevallen door de familie geweigerd dat de organen van een overledene werden weggenomen.

“Ja” uit altruïsme, “neen” vanwege de leeftijd

66 % van de Belgen heeft er geen probleem mee om de eigen organen af te staan bij overlijden. Ze willen dit doen uit altruïsme (ze zijn blij dat ze iemand anders een kans op leven kunnen geven) en ook een beetje uit egoïsme (ze beseffen dat ze zelf ooit een orgaan nodig kunnen hebben). Wie eerder al bloed of plasma gaf, is meer geneigd om ook zijn of haar organen af te staan.
Mensen die expliciet zeggen dat ze geen organen willen afstaan, 11 %, doen dit vooral vanwege hun leeftijd of om medische redenen (bv. kanker). Wantrouwen in het medisch personeel (de vrees dat dokters de verwondingen van een donor minder goed zouden verzorgen dan die van een niet-donor) leeft bij 9 % van de Belgen. Religie is voor 5 % van de respondenten een reden om geen organen af te staan.

Breek de stilte

Wie zeker is dat hij of zij organen wil afstaan bij overlijden, kan dat laten registreren. Maar minstens zo belangrijk is dat de naaste familie op de hoogte is van die wens. En, zo blijkt uit de enquête, daar knelt op dit moment het schoentje: slechts vier op de tien ondervraagden weten wat de wens is van hun partner.
Toch lijkt de Belg er zich van bewust dat het onderwerp orgaandonatie ooit aan bod moet komen. Negen op de tien respondenten vinden het belangrijk om hun familie in te lichten of ze al dan niet organen willen afstaan. En zeven op de tien van degenen die er nog niet over spraken, zijn van plan daar ook effectief werk van te maken.

Minderheid durft beslissing nemen

Het feit dat we niet weten of onze naasten hun organen al dan niet willen afstaan, heeft kwalijke gevolgen. Niet meteen voor onszelf, de discussies en de onzekerheid buiten beschouwing gelaten, wel voor wie tevergeefs op een orgaan wacht. Slechts 28 % van de respondenten geeft aan zeker de toestemming te geven om organen af te staan, als ze niet weten wat de overledene zelf wilde. Bij de mensen die al met hun familie hebben gesproken over orgaandonatie ligt dat percentage drie keer hoger (86 %).

Graag meer informatie

64 % van de Belgen vindt van zichzelf dat hij of zij onvoldoende is geïnformeerd over orgaandonatie. Dat is een hoog cijfer, dat enigszins wordt bijgesteld als de kennis ook effectief wordt gemeten aan de hand van een aantal vragen. Dan blijkt toch 49 % van de respondenten 5 van de 9 vragen correct te kunnen beantwoorden. Mensen die al eens met hun naasten hebben gesproken over orgaandonatie beschouwen zichzelf als beter geïnformeerd en zijn dat ook.

Geld speelt een beperkte rol

Test Gezondheid wilde ook weten of de Belgen meer geneigd zouden zijn om bij overlijden organen af te staan als dat financieel zou worden beloond, in de vorm van een ondersteuning voor de begrafenis of crematie, een tegemoetkoming voor hun familie of een bijdrage voor een goed doel. De resultaten tonen aan dat die geldelijke steun niet echt veel mensen over de streep zou trekken: een kwart zou dan misschien toch zijn of haar organen of die van een familielid afstaan.
De FOD Volksgezondheid onderzoekt overigens momenteel waarom er in België zo weinig levende donoren zijn in vergelijking met bijvoorbeeld Nederland.

Opvang van nabestaanden kan beter

2,5 % van de respondenten kreeg al ooit de vraag of de organen van een familielid mochten worden weggenomen voor transplantatie. Een meerderheid zegde toe en zou dat vandaag opnieuw doen. Toch zijn er enkele opmerkingen over de manier waarop de orgaandonatie uiteindelijk tot stand kwam: “Geen of onvoldoende feedback over wat er zou gebeuren met de organen”, “De optie van orgaandonatie werd op een koude en technische manier voorgesteld” en “Toen ons werd gevraagd voor de donatie was ons familielid nog niet (hersen)dood” zijn opmerkingen die terugkeren.
Volgens Test Gezondheid is het dan ook nuttig dat elk ziekenhuis, en niet alleen de transplantatiecentra, een transplantatiecoördinator in huis heeft, die zich bezighoudt met de opvang en de nazorg van en voor families van overledenen.